KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatning yalpi ichki mahsuloti (YAIM) 90 mlrd AQSH dollaridan oshdi va real o'sish sur'ati 6% ni tashkil etdi [1]. Bu iqtisodiy o'sish sur'atlari asosan bozor islohotlarining chuqurlashuvi va xususiy sektorning faollashuvi bilan bog'liq bo'lib, xorijiy investitsiyalar hajmi ham sezilarli darajada oshgan. Masalan, 2023-yilda to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9.8 mlrd AQSH dollarini tashkil etdi [2]. Shu bilan birga, jahon miqyosida global bozor hajmi 2023-yilda 105 trillion AQSH dollariga yetgani holda, uning o'rtacha yillik o'sish sur'ati 3.5% ni tashkil etmoqda [3]. Bu ko'rsatkichlar zamonaviy iqtisodiyotda bozor mexanizmlarining naqadar muhimligini yaqqol ko'rsatadi. Bozor iqtisodiyoti asosida faoliyat yurituvchi mamlakatlarning rivojlanish darajasi va aholi farovonligi, odatda, yuqori bo'ladi, chunki u resurslardan samarali foydalanishni, innovatsiyalarni rag'batlantirishni va raqobatni ta'minlaydi. Bugungi kunda, O'zbekiston shiddatli iqtisodiy transformatsiya bosqichini boshdan kechirayotgan bir paytda, bozor iqtisodiyotining nazariy asoslarini chuqur tushunish va uning amaliy mexanizmlarini samarali qo'llash zarurati yanada ortmoqda. Global iqtisodiy inqirozlar, texnologik inqiloblar va savdo urushlari kabi tashqi chaqiriqlar, shuningdek, mahalliy darajadagi inflyatsiya, bandlik muammolari va raqobat muhitini yaxshilash zarurati bozor iqtisodiyotining barqaror rivojlanishini ta'minlashda qator dolzarb muammolarni keltirib chiqarmoqda. Xususan, resurslarning optimal taqsimlanishini ta'minlash, korrupsiyani kamaytirish, kichik va o'rta biznesni qo'llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish, shuningdek, aholining iqtisodiy savodxonligini oshirish masalalari bugungi kunda hal etilmagan va chuqur ilmiy tadqiqotlarni talab qiluvchi masalalar hisoblanadi. Bozor iqtisodiyoti nazariyasi va amaliyoti jahon miqyosida ko'plab atoqli iqtisodchilar tomonidan keng tadqiq qilingan. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida "ko'rinmas qo'l" mexanizmi orqali bozorlarning o'z-o'zidan tartibga solinishini, shaxsiy manfaatlar jamiyat farovonligini qanday ta'minlashini nazariy jihatdan asoslab bergan [4]. Alfred Marshall (1890) esa "Iqtisodiyot prinsiplari" nomli fundamental ishida talab va taklif mexanizml ...