KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 89,7 milliard AQSH dollarini tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 6,0% o'sishni ko'rsatdi [1]. Ushbu o'sish dinamikasi bozor islohotlarining ijobiy natijasi bo'lib, iqtisodiy faoliyatning kengayishi va investitsiyalar hajmining ortishi bilan bog'liq. Xususan, 2023-yilda xususiy sektorning YaIMdagi ulushi 82% ga yetdi, bu esa bozor mexanizmlarining iqtisodiyotdagi rolini yanada kuchaytirmoqda [2]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, global bozor iqtisodiyoti hajmi 2023-yilda 105 trillion AQSH dollarini tashkil etgan bo'lib, bu raqam jahon savdosining 25 trillion dollardan ortiq hajmiga ega ekanligini anglatadi [3]. Ushbu raqamlar bozor iqtisodiyotining nafaqat milliy, balki global miqyosda ham iqtisodiy rivojlanishning fundamental asosi ekanligini yaqqol ko'rsatadi. Resurslarni samarali taqsimlash, innovatsiyalarni rag'batlantirish va iste'molchilar farovonligini oshirishda bozor mexanizmlarining roli beqiyosdir. Bugungi kunda, O'zbekiston o'z iqtisodiyotini modernizatsiya qilish va global iqtisodiy tizimga integratsiya qilish yo'lida bozor iqtisodiyoti tamoyillarini chuqurlashtirishga intilmoqda. Biroq, bu jarayon bir qator dolzarb muammolar va chaqiriqlar bilan bog'liq. Jumladan, davlatning iqtisodiyotdagi ishtirokini optimallashtirish, raqobatbardosh muhitni rivojlantirish, institutsional islohotlarni yakuniga yetkazish, monopoliyalarni bartaraf etish va iqtisodiyotning turli sohalarida samaradorlikni oshirish kabi masalalar hal etilmagan bo'lib qolmoqda [4]. Shuningdek, xususiylashtirish jarayonlarining shaffofligini ta'minlash, investorlar uchun jozibadorlikni oshirish va korrupsiyani kamaytirish ham bozor iqtisodiyotining barqaror amal qilishi uchun muhim hisoblanadi. Mazkur kurs ishi bozor iqtisodiyotining mazmunini chuqur tahlil qilish va uning O'zbekistondagi amal qilish mexanizmlarini baholash orqali ushbu muammolarga yechim topishga qaratilgan. Bozor iqtisodiyoti nazariyasi uzoq tarixga ega bo'lib, ko'plab jahon olimlari tomonidan chuqur o'rganilgan. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida "ko'rinmas qo'l" konsepsiyasini ilgari surib, shaxsiy manfaatlar iqtisodiy samaradorlikka olib kelishini ko'rsatdi [5]. Alfred Marshall (1890) "Iqtisodiyot prinsiplari" kitobida talab va ta ...