KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ta'kidlashicha, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga o'sib, 90 milliard AQSH dollarini tashkil etdi [1]. Bu o'sish sur'ati bozor iqtisodiyoti tamoyillarining izchil joriy etilishi natijasida erishilayotganligini ko'rsatadi. Xususan, so'nggi besh yilda O'zbekistonda xususiy sektorning YaIMdagi ulushi 75% ga yetdi, bu esa bozor munosabatlarining chuqurlashib borayotganidan dalolat beradi [2]. To'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 2023-yilda 9,8 milliard dollarga yetdi [3], bu esa mamlakatning investitsion jozibadorligi oshib borayotganini va bozor islohotlariga xalqaro kapitalning ishonchi yuqoriligini bildiradi. Qishloq xo'jaligida erkin bozor mexanizmlarining keng joriy etilishi natijasida paxta xomashyosini qayta ishlash darajasi 60% dan oshdi [4], bu esa qo'shimcha qiymat yaratish zanjirining mustahkamlanishiga olib keldi. Shu bilan birga, jahon iqtisodiyotidagi murakkab vaziyatlar, xususan, energiya resurslari narxlarining o'zgaruvchanligi va globallashuv jarayonlaridagi xavf-xatarlar bozor iqtisodiyotini mustahkamlash va barqaror rivojlantirishga qaratilgan tadqiqotlarni har qachongidan ham dolzarb qilib qo'ymoqda. Bozor iqtisodiyotini tashkil topishining zarurligi bugungi kunda iqtisodiy barqarorlik, raqobatbardoshlik va aholi farovonligini ta'minlashning asosiy omili bo'lib qolmoqda. Global iqtisodiy landshaftda yuzaga kelayotgan o'zgarishlar, raqamli transformatsiya va yashil iqtisodiyotga o'tish kabi tendensiyalar sharoitida O'zbekistonning jahon bozorida o'z o'rnini topishi uchun bozor mexanizmlarini chuqur tahlil qilish va ularni amaliyotga samarali tatbiq etish zarur. Hozirgi kunda infratuzilmani rivojlantirish, kichik va o'rta biznesni qo'llab-quvvatlash, investitsion muhitni yaxshilash hamda davlatning iqtisodiyotdagi ishtirokini optimallashtirish bo'yicha qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, davlat korxonalarini xususiylashtirish jarayonlari, monopoliyalarni cheklash va bozor infratuzilmasini takomillashtirish masalalari bozor iqtisodiyotining to'liq salohiyatini ro'yobga chiqarishga to'siq bo'lmoqda. Bu esa mazkur mavzuning chuqur ilmiy asoslangan tadqiqotini talab etadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan keng tadqiq qilingan. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari t ...