KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga o'sib, 90,8 milliard AQSh dollariga yetdi [1]. Bu o'sish dinamikasi bozor islohotlarining chuqurlashuvi va iqtisodiyotning liberallashuvi bilan bevosita bog'liqdir. Xususan, 2023-yilda xorijiy sarmoyalarning umumiy hajmi 10,2 milliard dollarni tashkil etib, oldingi yilga nisbatan 13,5% ga oshdi [2]. Ushbu statistik ko'rsatkichlar O'zbekistonning global iqtisodiy maydonda o'z o'rnini mustahkamlab borayotganini va bozor mexanizmlariga asoslangan rivojlanish yo'lini izchil davom ettirayotganini ko'rsatadi. Shuningdek, 2023-yilda davlat korxonalarini xususiylashtirish dasturi doirasida 500 ga yaqin obyekt sotilib, davlat budjetiga 1,5 milliard dollardan ortiq mablag' jalb qilindi [3]. Ushbu jarayonlar iqtisodiy faollikni oshirish, raqobat muhitini yaxshilash va xususiy sektorni rag'batlantirishga xizmat qilmoqda. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotining barqaror rivojlanishi bevosita bozor mexanizmlarining samarali ishlashi bilan bog'liq. Biroq, globallashuv jarayonlari, texnologik inqilob va geosiyosiy keskinliklar sharoitida bozor xo'jaligini tashkil etish va boshqarish yangi muammolarni keltirib chiqarmoqda. Ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlarda bozor islohotlarining chuqurlashuvi, institutsional salohiyatni mustahkamlash va raqobatbardoshlikni oshirish dolzarb vazifalar hisoblanadi. O'zbekiston uchun bu mavzu ayniqsa muhimdir, chunki mamlakat kommunistik merosdan bozor iqtisodiyotiga o'tishning o'ziga xos bosqichini boshidan kechirmoqda. Ushbu o'tish davrida davlatning iqtisodiyotdagi rolini optimallashtirish, xususiy mulk himoyasini kuchaytirish, erkin raqobatni ta'minlash va investitsiya muhitini yaxshilash kabi fundamental muammolar hal etilishi lozim. Mavjud adabiyotlar va amaliyotlar tahlili shuni ko'rsatadiki, bozor xo'jaligining barqaror faoliyatini ta'minlashda institutsional jihatlar, xususan, samarali qonunchilik bazasi va boshqaruv mexanizmlari yetarli darajada o'rganilmagan. Bozor xo'jaligi nazariyasi va amaliyoti jahon miqyosida ko'plab nufuzli iqtisodchilar tomonidan chuqur o'rganilgan. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida "ko'rinmas qo'l" konsepsiyasini ilgari surib, bozor mexanizmlarining o'z-o'zini tartibga solish qobiliyatini asosladi [4]. Alfred Marsha ...