KURS ISHI

KIRISH 2023-yil yakunlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 105,7 milliard AQSH dollarini tashkil etib, real oʻsish surʼati 6,0 foizga yetgan [1]. Iqtisodiyotdagi ushbu oʻsish surʼatlari erishilgan boʻlsa-da, aholi jon boshiga YaIM koʻrsatkichi rivojlangan mamlakatlarnikidan hali ancha orqada qolmoqda va bu ko‘rsatkich 2023-yilda 2900 dollarni tashkil etdi [1]. Tadbirkorlik subyektlari soni 2023-yilda 600 mingdan oshgan boʻlib, ularning YaIMdagi ulushi 56%ni tashkil etmoqda, ammo hali ham sektorlararo raqobat muhitini chuqurlashtirish va bozor mexanizmlarining toʻliq ishlashini taʼminlash masalasi dolzarb hisoblanadi [2]. Jahon iqtisodiyotining barqaror oʻsishini taʼminlashda bozor xoʻjaligining oʻrni beqiyosdir, masalan, Jahon banki maʼlumotlariga koʻra, jahon YaIMning 80%dan ortigʻi bozor iqtisodiyoti tamoyillari asosida shakllangan mamlakatlar hissasiga toʻgʻri keladi [3]. Ushbu raqamlar shuni koʻrsatadiki, Oʻzbekistonning jahon iqtisodiyotidagi mavqeini mustahkamlash, aholi farovonligini oshirish va iqtisodiy oʻsishni barqarorlashtirish uchun bozor xoʻjaligi tamoyillarini yanada chuqurlashtirish zarur. Bugungi kunda Oʻzbekiston iqtisodiyotida davlatning iqtisodiyotdagi ulushini optimallashtirish, xususiylashtirish jarayonlarini jadallashtirish va raqobatni rivojlantirish orqali bozor mexanizmlarining samaradorligini oshirish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Respublikada narxlar liberallashuvi jarayoni davom etmoqda, ammo ayrim sohalarda, masalan, energetika va kommunal xizmatlar sohasida narxlar hali ham davlat tomonidan tartibga solinmoqda, bu esa bozor munosabatlarining toʻliq shakllanishiga toʻsqinlik qilmoqda [5]. Oʻzbekistonda tadbirkorlik muhitini yaxshilash borasida muhim qadamlar tashlangan boʻlsa-da, kichik va oʻrta biznes subyektlarining kredit resurslaridan foydalanish imkoniyatlari cheklanganligi, davlat korxonalarining ustunliklari va ayrim sohalardagi monopoliyalar bozor raqobatini pasaytirmoqda [6]. Ushbu muammolarni hal etish, iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish va uning barqarorligini taʼminlashda bozor xoʻjaligini tashkil etishning nazariy asoslarini chuqur oʻrganish va amaliy mexanizmlarni takomillashtirish zarurati ushbu kurs ishining dolzarbligini belgilaydi. Bozor xo‘jaligining nazariy asoslari va shakllanish tamoyillari ko‘plab jahon olimlari tomonidan chuqur o‘rganilgan. Adam Smith (1776) o‘zining "Xa ...