KURS ISHI

KIRISH Innovatsiyalar va iqtisodiy o‘sish global iqtisodiyotning harakatlantiruvchi kuchi bo‘lib, mamlakatlarning raqobatbardoshligini belgilovchi asosiy omillardan hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yil ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 89,8 milliard AQSH dollarini tashkil etgan holda, iqtisodiy o‘sish sur’ati 6 foizni tashkil etdi [1]. Biroq, Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (XVF) prognozlariga ko‘ra, global iqtisodiy o‘sish sur’ati 2024-yilda 3,2 foizni tashkil etishi kutilmoqda [2]. Jahon iqtisodiyotida innovatsiyalarga asoslangan mahsulot va xizmatlar bozori hajmi tobora kengayib bormoqda; masalan, sun’iy intellekt bozorining global hajmi 2023-yilda 241,8 milliard AQSH dollariga yetgan bo‘lsa, 2030-yilga borib bu ko‘rsatkich 2,1 trilliard AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda [3]. O‘zbekistonda innovatsion mahsulotlar ishlab chiqarish hajmi jami sanoat mahsuloti hajmining atigi 3,5 foizini tashkil etadi [4], bu esa mamlakatning innovatsion salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarish uchun katta imkoniyatlar mavjudligidan dalolat beradi. Mazkur mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarb hisoblanadi, chunki mamlakatimizda iqtisodiyotni modernizatsiya qilish, raqamlashtirish va investitsion jozibadorligini oshirish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Mavjud iqtisodiy muammolar, jumladan, xomashyo eksportiga bog‘liqlik, qo‘shilgan qiymati yuqori bo‘lgan mahsulotlar ulushining kamligi, shuningdek, global raqobatning kuchayishi innovatsiyalarni joriy etishni shart qilib qo‘ymoqda. Innovatsion faoliyatni rag‘batlantirish mexanizmlarining yetarli darajada rivojlanmaganligi, venchur moliyalashtirish tizimining shakllanmaganligi va innovatsion madaniyatning past darajasi kabi omillar O‘zbekiston iqtisodiy o‘sishining barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shuningdek, innovatsiyalarni joriy etishdagi moliyaviy xatarlar, malakali kadrlar yetishmasligi va tegishli infratuzilmaning zaifligi kabi dolzarb muammolar hal etilmaganligicha qolmoqda, bu esa ushbu kurs ishi doirasida chuqur tahlil va amaliy takliflarni ishlab chiqishni talab etadi. Innovatsiyalar va iqtisodiy o‘sish nazariyasi jahon miqyosidagi ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Jozef Shumpeter (Joseph Schumpeter) o‘zining "Iqtisodiy rivojlanish nazariyasi" (1911) asarida innovatsiyalarni iqtisodiy o‘sishning asosiy hara ...