KURS ISHI

KIRISH Jahon elektron tijorat bozori hajmi 2023-yilda 5.8 trillion dollarni tashkil etib, yillik o‘sish sur’ati 10% dan oshdi [1]. O‘zbekistonda esa elektron tijoratning umumiy chakana savdo hajmidagi ulushi 2023-yil yakunida 3% ga yetdi, bu o‘tgan yilga nisbatan 20% o‘sishni anglatadi [2]. Ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish sohalarida bozor mexanizmlarining chuqur integratsiyasi global iqtisodiy jarayonlarning ajralmas qismiga aylandi. Rivojlanayotgan mamlakatlar, xususan O‘zbekiston uchun bozorning iqtisodiy mazmunini chuqur anglash, uning funksiyalarini samarali qo‘llash va turlarini strategik rivojlantirish barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashning asosiy omillaridan biridir. Hukumat tomonidan amalga oshirilayotgan islohotlar, xususan, “Yangi O‘zbekiston” strategiyasi doirasida iqtisodiyotni liberallashtirish va bozor tamoyillarini mustahkamlashga qaratilgan chora-tadbirlar bozorni tadqiq etishga bo‘lgan ehtiyojni yanada oshirmoqda. Bozor munosabatlarining har qanday shakli mamlakat iqtisodiyotining asosini tashkil etadi va uning samarali ishlashi ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning muhim shartidir. Biroq, O‘zbekistonda bozor mexanizmlarini to‘liq shakllantirish va ularning samaradorligini oshirish bo‘yicha hal etilmagan bir qator muammolar mavjud. Jumladan, raqobat muhitini mustahkamlash, monopoliyaga qarshi siyosatni takomillashtirish, kichik va o‘rta biznesning bozorga kirishini soddalashtirish, raqamli bozorlarni rivojlantirish hamda institutsional asoslarni mustahkamlash kabi masalalar dolzarbligini saqlab qolmoqda. Global iqtisodiyotdagi o‘zgaruvchanlik, texnologik inqiloblar va yangi iqtisodiy munosabatlarning shakllanishi sharoitida bozorning iqtisodiy mazmunini qayta ko‘rib chiqish, uning vazifalarini zamonaviy sharoitga moslashtirish va turlarini samarali boshqarish strategik ahamiyatga egadir. Ushbu tadqiqot ushbu bo‘shliqlarni to‘ldirishga, bozor mexanizmlarining nazariy asoslarini amaliy tahlil bilan birlashtirishga va O‘zbekiston sharoitida ularning samaradorligini oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Bozorning nazariy asoslari va iqtisodiy mazmuni jahon iqtisodiyot nazariyotchilari tomonidan keng tadqiq qilingan. Adam Smit (1776) o‘zining “Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to‘g‘risida tadqiqot” asarida "ko‘rinmas qo‘l" mexanizmi orqali bozorning o‘zini-o‘zi tartibga solish qobiliyatini va resurslarn ...