KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yil yakunlari bo‘yicha ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatimizda g‘alla ekinlari, xususan, bug‘doy yetishtirish hajmi qariyb 7,7 million tonnani tashkil etdi [1]. Bu ko‘rsatkich so‘nggi besh yilda o‘rtacha 5-7% o‘sish tendensiyasini ko‘rsatib, oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda muhim rol o‘ynamoqda. Jahon miqyosida esa bug‘doy va javdar donalari bozori 2023-yilda 200 milliard AQSh dollaridan oshdi va 2030-yilga borib yillik o‘rtacha 4,5% o‘sish prognozi bilan 270 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [2]. Don mahsulotlarini qayta ishlash sanoatida, ayniqsa non mahsulotlari ishlab chiqarishda, donning unboplik xususiyatlarini chuqur tahlil qilish va optimallashtirish nafaqat mahsulot sifatini oshirish, balki ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish va eksport salohiyatini oshirish uchun ham strategik ahamiyatga ega. Mavzuning dolzarbligi, shuningdek, dunyo aholisining o‘sishi va oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan talabning ortib borayotganligi bilan izohlanadi. Xususan, donli ekinlarning unboplik xususiyatlarini to‘liq baholamaslik oqibatida sifatli non mahsulotlari ishlab chiqarishda muammolar yuzaga kelishi mumkin, bu esa ishlab chiqaruvchilar uchun iqtisodiy yo‘qotishlarga olib keladi. Misol uchun, kleykovinasi past bo‘lgan donni qayta ishlash natijasida hosil bo‘lgan undan tayyorlangan nonning hajmi va tuzilishi qoniqarsiz bo‘lishi mumkin, bu esa mahsulotning bozor qiymatini 10-15% ga pasaytiradi [3]. Shu sababli, bug‘doy va javdar donalarining unboplik xususiyatlarini ilmiy asosda o‘rganish, ularni baholashning zamonaviy usullarini joriy etish va qayta ishlash texnologiyalarini takomillashtirish orqali oziq-ovqat sanoatida barqaror rivojlanishga erishish bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon olimlari tomonidan keng qamrovli tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, P. Scheller (2019) bug‘doyning genetik modifikatsiyasi va uning kleykovina sifatiga ta’sirini o‘rganib, yuqori kleykovina hosil qiluvchi yangi gen tiplarini aniqlagan [4]. D. Hatcher (2021) Falling Number ko‘rsatkichining non pishirish xususiyatlariga ta’sirini tahlil qilib, alfa-amilaza fermentining optimal faollik darajalarini belgilash bo‘yicha model ishlab chiqqan [5]. J. S. Singh (2020) Farinograph va Alveograph yordamida unning reologik xususiyatlarini baholash metodikasini ...