KURS ISHI

KIRISH Oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash bugungi global dunyoda barcha mamlakatlar uchun ustuvor vazifa hisoblanadi. O'zbekistonda 2023-yilda boshoqli don ekinlari yetishtirish hajmi 7.8 million tonnaga yetdi, bu o‘tgan yilga nisbatan 4.5% o‘sishni ko‘rsatadi [1]. Jahon miqyosida boshoqli don mahsulotlari bozorining hajmi 2022-yilda 1450 milliard AQSH dollarini tashkil etib, 2028-yilga borib 1800 milliard AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda, bu har yili o‘rtacha 3.5% o‘sishni anglatadi [2]. Ushbu statistik ma’lumotlar boshoqli donlarning nafaqat asosiy oziq-ovqat manbai sifatidagi rolini, balki iqtisodiy barqarorlik va milliy xavfsizlikni ta’minlashdagi muhim o‘rnini ham yaqqol ko‘rsatib turibdi. Don yetishtirishdagi innovatsiyalar, hosildorlikni oshirish va donni saqlash hamda qayta ishlash texnologiyalarini takomillashtirish global oziq-ovqat muammolarini hal etishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi [3]. Mazkur mavzuning hozirgi kundagi dolzarbligi, ayniqsa, dunyo aholisi sonining o‘sishi, iqlim o‘zgarishlari va geosiyosiy vaziyatlarning murakkablashuvi fonida yanada oshmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkilotining prognozlariga ko‘ra, 2050-yilga borib dunyo aholisi 9.7 milliardga yetadi, bu esa oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan talabni kamida 50% ga oshiradi [4]. Boshoqli donlar, xususan, bug‘doy, sholi, makkajo‘xori, arpa va javdar kabi ekinlar dunyo aholisi ratsionining asosiy qismini tashkil etadi va ularning yetarli miqdorda yetishtirilishi global oziq-ovqat xavfsizligining garovidir. Biroq, agrotexnik tadbirlarni takomillashtirish, irrigatsiya tizimlarini modernizatsiya qilish, kasallik va zararkunandalarga qarshi kurashishda zamonaviy yechimlarni joriy etish orqali hosildorlikni oshirish, shuningdek, logistika va saqlash infratuzilmasini yaxshilashda hal etilmagan qator muammolar mavjud. Ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlarda don yo‘qotishlarining yuqoriligi (10-15% gacha [5]) hamda yetishtirish xarajatlarining ortishi ishlab chiqaruvchilar oldida jiddiy qiyinchiliklarni keltirib chiqarmoqda. Boshoqli donlarni yetishtirish va ularning ahamiyati yuzasidan xalqaro va mahalliy olimlar tomonidan ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Jahon miqyosida, **Norman Borlaug** (1970 yilgi Tinchlik bo‘yicha Nobel mukofoti sovrindori) "Yashil inqilob" ning asoschisi sifatida, bug‘doyning yuqori hosildor navlarini yaratish orqali millionlab odamlarni ochlikdan ...