KURS ISHI

KIRISH Mavzuning dolzarbligi jahon iqtisodiyotida markazlashgan rejalashtirishdan erkin bozor mexanizmlariga o'tishning global tendensiyasi bilan bog'liq. Oxirgi o'n yilliklarda, transformatsion iqtisodiyotlarning rivojlanishi dunyo bo'yicha YAIMning o'rtacha 4.5% o'sishiga olib keldi [1]. Xususan, 2023-yil yakunlari bo'yicha Postsovet davlatlarining 65 foizdan ortig'ida bozor munosabatlariga asoslangan iqtisodiyot tizimi barqarorlashdi va bu davlatlarning iqtisodiy o'sish sur'atlarini jadallashtirdi [2]. O'zbekistonda ham 2017-yildan boshlab iqtisodiy islohotlar yangi bosqichga ko'tarilib, iqtisodiyotning erkinlashuvi va raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar amalga oshirildi. Natijada, 2023-yil yakunlari bo'yicha O'zbekistonning yalpi ichki mahsuloti 5.8% ga o'sdi, bu ko'rsatkich Markaziy Osiyo mintaqasida yuqori sur'atlardan biridir [3]. Ushbu jarayonlar, transformatsiya davrida iqtisodiyotni barqarorlashtirish, investitsiyaviy jozibadorlikni oshirish va aholi turmush farovonligini ko'tarish kabi dolzarb muammolarni hal qilish zaruratini kuchaytiradi. Iqtisodiy tizimlarni o'zgartirish jarayonlari ko'plab xalqaro va mahalliy tadqiqotchilar diqqatini tortgan. Xususan, D. North institutsional iqtisodiyot nazariyasini rivojlantirib, iqtisodiy o'zgarishlarda institutsional omillarning rolini tushuntirib berdi [4]. J. Sachs "shok terapiyasi" yondashuvini ilgari surib, tezkor liberalizatsiya va xususiylashtirishning samaradorligini asoslab berdi, garchi bu usulning ijtimoiy oqibatlari ham ko'rib chiqilgan [5]. A. Shleifer va R. Vishny (1998) xususiylashtirishning turli modellari va ularning samaradorligini tahlil qilib, institutsional muhitning muhimligini ta'kidlagan [6]. Shuningdek, O'zbekistonlik tadqiqotchilar ham ushbu sohaga o'z hissa qo'shgan. I. Abdurahmonov buyruqli tizimdan bozor tizimiga o'tishning nazariy va amaliy masalalarini, xususan, mulkchilik munosabatlarini o'zgartirishning ahamiyatini o'rgangan [7]. B. Abduraimov O'zbekistonda iqtisodiy islohotlarning bosqichlari va ularning natijalarini tahlil qilib, bozorni rivojlantirishning ustuvor yo'nalishlarini belgilab bergan [8]. Biroq, adabiyotlarda iqtisodiy o'tish jarayonining murakkabligi, qiyosiy tahlil asosida milliy xususiyatlarga mos keladigan samarali strategiyalarni ishlab chiqish, transformatsiya davridagi risklarni minimallashtirish va iqtisodiyotni raqobatbardosh qi ...