KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida chet el valyutasini yashirish bilan bog'liq jinoyatlar iqtisodiy xavfsizlikka jiddiy tahdid solib, davlat byudjetiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. Xususan, O'zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda valyuta qonunchiligini buzish bilan bog'liq 200 dan ortiq holat aniqlangan bo'lib, ular natijasida davlatga 500 milliard so'mdan ortiq zarar yetkazilgan [1]. Bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 15% ga oshganligini ko'rsatadi, bu esa ushbu sohadagi jinoyatchilikning o'sish tendensiyasidan dalolat beradi [1]. Xalqaro miqyosda esa, Global Financial Integrity (GFI) tashkilotining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, noqonuniy moliyaviy oqimlar hajmi yillik 1 trillion AQSh dollaridan oshadi, shundan sezilarli qismi valyutani yashirish bilan bog'liqdir [2]. Ushbu raqamlar chet el valyutasini yashirishning nafaqat milliy, balki global miqyosdagi dolzarb muammo ekanligini tasdiqlaydi. Chet el valyutasini yashirish iqtisodiyotni "kulrang" hududga o'tkazish, davlat byudjetiga tushumlar hajmini kamaytirish, kapitalning noqonuniy chiqib ketishi va terrorizmni moliyalashtirish kabi jinoyatlarning asosi bo'lib xizmat qiladi. Valyutani yashirish mexanizmlarining murakkablashuvi va transchegaraviy xarakteri mavjud huquqiy va institutsional mexanizmlarning yetarli darajada samarali emasligini ko'rsatmoqda. Ayniqsa, raqamli texnologiyalar va kripto-valyutalardan foydalangan holda valyutani yashirishning yangi usullari paydo bo'lishi bu muammoni yanada dolzarblik kasb ettirmoqda. Bugungi kunda O'zbekistonning jahon iqtisodiy tizimiga integratsiyalashuvi sharoitida valyuta qonunchiligini mustahkamlash va ushbu turdagi jinoyatlarga qarshi kurashish mexanizmlarini takomillashtirish zaruriyati yanada oshmoqda. Chet el valyutasini yashirishning jinoiy huquqiy oqibatlari va unga qarshi kurash masalalari jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Xususan, J. Bhalla (2019) o'z tadqiqotlarida valyuta nazoratini buzish jinoyatlarining xalqaro savdoga ta'sirini tahlil qilib, kapital qochishi mexanizmlarini ochib bergan [5]. P. Alldridge (2021) pul yuvish va valyutani yashirish o'rtasidagi bog'liqlikni chuqur o'rganib, AML/CFT tizimlarining samaradorligini oshirish bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqqan [6]. A. Masciandaro (2020) moliyaviy monitoring mexanizmlarining valyuta jinoyatlariga qarshi kurashdagi rolini bahola ...