KURS ISHI

KIRISH O'g'irlik jinoyati, insoniyat jamiyatining eng qadimgi va keng tarqalgan ijtimoiy illatlaridan biri bo'lib, ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikka jiddiy tahdid soladi. O'zbekistonda ushbu turdagi jinoyatlar soni so'nggi yillarda muayyan o'zgarishlarga duch kelmoqda. O'zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda respublikada 17 mingdan ortiq o'g'irlik jinoyati qayd etilgan bo'lib, bu umumiy jinoyatchilik strukturasida sezilarli ulushni tashkil etadi [1]. Xususan, uy-joyga g'ayriqonuniy ravishda kirib sodir etilgan o'g'irliklar 23% ga, avtotransport vositalaridan o'g'irliklar esa 15% ga oshgan [1]. Jahon miqyosida esa, har yili milliardlab dollarlik mol-mulk o'g'irliklarga qurbon bo'ladi. Masalan, Interpol hisobotlariga ko'ra, 2022-yilda global miqyosda 300 milliard AQSH dollaridan ortiq mol-mulk o'g'irlik jinoyatlari natijasida talon-taroj qilingan [2]. Ushbu raqamlar o'g'irlik jinoyatining nafaqat mahalliy, balki xalqaro miqyosda ham dolzarb muammo ekanligini, fuqarolarning mulkiy huquqlari va shaxsiy xavfsizligi ta'minlashda bu masalaga alohida e'tibor qaratish zarurligini ko'rsatadi. Mavzuning dolzarbligi shundaki, o'g'irlik jinoyati faqatgina iqtisodiy zarar yetkazish bilan cheklanmaydi; u jamiyatda ishonchsizlik muhitini shakllantiradi, fuqarolarning xavfsizlik hissini pasaytiradi va huquq-tartibot organlariga bo'lgan ishonchga putur yetkazadi. Mavjud qonunchilik va huquqni qo'llash amaliyoti doirasida o'g'irlik jinoyatiga qarshi kurashish choralari ishlab chiqilgan bo'lsada, bu boradagi ishlar samaradorligini oshirish bo'yicha hal etilmagan qator muammolar mavjud. Xususan, jinoyatchilikning sabablari va shart-sharoitlarini chuqur tahlil qilish, jinoyat profilaktikasining zamonaviy usullarini joriy etish, xalqaro tajribani O'zbekiston sharoitlariga moslashtirish, shuningdek, huquq-tartibot organlari faoliyatini yanada takomillashtirish zarurati ushbu tadqiqotni dolzarb etadi. Bu muammolarni hal etish orqali jamiyatda huquqiy tartibni mustahkamlash, fuqarolarning mulkiy xavfsizligini ta'minlash va huquqiy davlat qurishga o'z hissasini qo'shish mumkin. O'g'irlik jinoyatining nazariy va amaliy jihatlari jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan keng o'rganilgan. Masalan, Edvin Sazerlend (Edwin Sutherland, 1939) o'zining "Differensial assotsiatsiya nazariyasi" orqali jinoyatchilikning ijtimoiy o'rganilishi, xususan, o'g'ir ...