KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda qayd etilgan jami jinoyatlarning qariyb 35% ini mulkiy jinoyatlar tashkil etgan bo'lib, ularning asosiy qismini o'g'irlik jinoyatlari tashkil qiladi [1]. Xususan, O'zbekistonda 2023-yil davomida 25 mingdan ortiq o'g'irlik jinoyati qayd etilgan [1]. Bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 10% ga o'sishni ko'rsatib, iqtisodiy zarar milliardlab so'mni tashkil etishi bilan birga, fuqarolarning mulkiy xavfsizligi va huquqiy ongiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda [2]. Global miqyosda ham o'g'irlik jinoyatlari ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikka tahdid soluvchi eng keng tarqalgan jinoyatlardan biri hisoblanadi. Yevropolning 2022-yilgi hisobotiga ko'ra, Yevropa Ittifoqida har yili o'rtacha 3,5 milliondan ortiq o'g'irlik hodisasi sodir bo'ladi, bu esa umumiy jinoyatlarning 40% dan ortig'ini tashkil etadi va iqtisodiyotga 12 milliard yevrodan ziyod zarar yetkazadi [3]. Bu raqamlar o'g'irlik jinoyatlariga qarshi kurashish bo'yicha samarali mexanizmlarni ishlab chiqish nafaqat huquq-tartibot organlari, balki butun jamiyat uchun ustuvor vazifa ekanligini ko'rsatadi. Bugungi kunda o'g'irlik jinoyatlari turlari va usullari tobora murakkablashib borayotgani sababli, ularning profilaktikasi va tergovini takomillashtirish dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Texnologik rivojlanish, internetning keng tarqalishi va globalizatsiya jarayonlari jinoyatchilikning yangi shakllarini, jumladan, kiber-o'g'irlik va intellektual mulkni o'g'irlash kabi xavfli tendensiyalarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu kurs ishida o'g'irlik jinoyatini nafaqat an'anaviy huquqiy jihatdan, balki ijtimoiy-iqtisodiy, psixologik va texnologik aspektlarda ham chuqur tahlil qilish zarurati mavjud. Mavjud huquqiy bazaning amaliyotdagi samaradorligi, profilaktika tadbirlarining hozirgi holati va ularni modernizatsiya qilish bo'yicha aniq mexanizmlarning yetishmasligi mazkur mavzuni yanada dolzarb qiladi. Shu bilan birga, profilaktika choralariga investitsiya kiritishning iqtisodiy asoslarini o'rganish va uning samaradorligini KPI kabi zamonaviy ko'rsatkichlar orqali baholash O'zbekiston jinoyat huquqida kam o'rganilgan yo'nalishlardan hisoblanadi. O'g'irlik jinoyati va unga qarshi kurashish muammolari jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Masalan, Edvin Sazerlend (Edwin Sutherland, 1939) "Differensial assotsiatsiya nazariyasi" orqa ...