KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksida [1] mulk jinoyatlari orasida oʻgʻirlik jinoyati oʻzining keng tarqalganligi va ijtimoiy xavfliligi bilan ajralib turadi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining "Oʻgʻirlik, talonchilik va bosqinchilik jinoyatlariga oid ishlar boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida"gi qarorida [2] ushbu jinoyatning qonunchilik va sud amaliyotidagi oʻrni alohida taʼkidlangan. Soʻnggi yillarda, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi maʼlumotlariga koʻra, oʻgʻirlik jinoyatlarining umumiy soni 2022-yilda 18 500 dan ortiq holatni tashkil etgan boʻlsa, 2023-yilda bu koʻrsatkich 15% ga oshib, 21 275 holatga yetgan [3]. Ushbu raqamlar oʻgʻirlikning ijtimoiy barqarorlikka, fuqarolarning mulkiy huquqlariga va davlatning iqtisodiy rivojlanishiga salbiy taʼsir koʻrsatayotganligini koʻrsatadi. Global miqyosda ham mulk jinoyatlari, xususan, oʻgʻirlik, iqtisodiy zarar boʻyicha yetakchi oʻrinlarni egallaydi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Narkotiklar va Jinoyatchilik boʻyicha idorasi (UNODC) hisobotlarida qayd etilishicha, dunyo boʻylab mulk jinoyatlari natijasida har yili milliardlab dollar miqdorida zarar yetkaziladi va bu jinoyatlarning umumiy jinoyatchilik strukturasidagi ulushi baʼzi mamlakatlarda 40% dan oshadi [4]. Bunday salbiy tendensiya jinoyat huquqi sohasida oʻgʻirlik jinoyatini chuqur oʻrganish, uning sabab va sharoitlarini tahlil qilish hamda samarali kurash choralarini ishlab chiqish zaruratini keltirib chiqaradi. Oʻgʻirlik jinoyatining oldini olish va unga qarshi samarali kurashish masalasi nafaqat huquq-tartibot idoralari, balki butun jamiyat uchun dolzarb ahamiyatga ega. Ushbu jinoyatning ijtimoiy xavfi nafaqat shaxslarning moddiy farovonligiga tajovuz qilishda, balki jamiyatda ishonchsizlik muhitini shakllantirishda ham namoyon boʻladi. Koʻpgina oʻgʻirlik jinoyatlari kichik miqdorda boʻlsa-da, ularning takrorlanuvchanligi va ommaviy xarakteri fuqarolarning huquqiy ongi va huquqiy madaniyatiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. Hozirgi kunda mavjud qonunchilik normalari va amaliyotdagi choralar oʻgʻirlik jinoyatlarining oldini olish va ularni fosh etishda ayrim kamchiliklarga ega. Masalan, Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 169-moddasi [1] oʻgʻirlikning turli turlarini nazarda tutsa-da, profilaktik mexanizmlarning yetarli emasligi, jinoyat qurbonlari himoyasining toʻliq taʼminlanmaganligi va jinoyat sodir ...