KURS ISHI

KIRISH Jahon miqyosida noqonuniy moliyaviy oqimlar hajmi yildan yilga ortib bormoqda, Global Financial Integrity (GFI) tashkilotining 2023-yilgi hisobotiga koʻra, rivojlanayotgan mamlakatlardan yiliga oʻrtacha 1 trillion dollardan ortiq mablagʻ noqonuniy ravishda olib chiqib ketilmoqda [1]. Bu valyuta mablag‘larini yashirish bilan bog‘liq jinoyatlarning umumiy global iqtisodiyotga va alohida davlatlarning barqarorligiga ta’sirini yaqqol ko‘rsatadi. Oʻzbekiston Respublikasida ham valyuta qonunchiligi doirasida amalga oshiriladigan islohotlar, xususan, valyuta bozorining liberallashtirilishi va erkin konvertatsiyaning joriy etilishi [2], chet el valyutasini yashirish bilan bog‘liq yangi turdagi jinoyatlarning paydo bo‘lishi yoki mavjudlarining transformatsiyasiga olib kelishi mumkin. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 12-iyundagi PF-96-sonli “Valyuta operatsiyalari erkinligini ta’minlash va unga oid qonunchilikni takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmonida ham valyuta munosabatlarining shaffofligini ta’minlash, noqonuniy operatsiyalarni oldini olish masalalari alohida ta’kidlangan [3]. Shu bilan birga, FATF (Pul yuvishga qarshi kurash boʻyicha moliyaviy choralar boʻyicha xalqaro guruh) tavsiyalariga muvofiq, O‘zbekistonda pul yuvish va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurash tizimini takomillashtirish zaruriyati valyutani yashirish jinoyatlariga qarshi kurashishning dolzarbligini yanada oshirmoqda. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarb bo‘lib, valyuta siyosatining liberallashtirilishi bilan birga, baʼzi shaxslarning noqonuniy yo‘l bilan topilgan daromadlarini legallashtirish yoki soliqdan qochish maqsadida chet el valyutasini yashirishga intilishi ortmoqda. Bu holat mamlakatning valyuta tizimi barqarorligiga, iqtisodiy xavfsizligiga va xalqaro moliya institutlari oldidagi obro‘siga salbiy taʼsir ko‘rsatadi. Hozirgi kunda valyutani yashirish jinoyatlarining oldini olish va ularga qarshi samarali kurashish mexanizmlari O‘zbekiston Jinoyat kodeksida yetarlicha aks ettirilmaganligi yoki amaliyotda ularni qo‘llashda qator muammolar mavjudligi kuzatilmoqda. Xususan, valyutani yashirish holatlarining zamonaviy texnologiyalar, shu jumladan kriptovalyutalar orqali amalga oshirilishi jinoyatni ochish va isbotlash jarayonlarini murakkablashtirmoqda, shuningdek, transchegaraviy valyuta jinoyatlari bilan bog‘liq xalqaro hamkorlikni ...