KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida adabiyotshunoslik sohasiga oid ilmiy tadqiqotlarga bo'lgan talab so'nggi besh yilda o'rtacha 12% ga o'sdi [1]. Xususan, jahon adabiyoti durdonalarini chuqur o'rganishga qaratilgan ilmiy maqolalar nashr etilishi yillik 7% ni tashkil etmoqda, bu esa mazkur mavzuga bo'lgan qiziqishning muntazam ortib borayotganini ko'rsatadi [2]. Dunyo miqyosida esa klassik adabiyotni qayta talqin qilish va zamonaviy kontekstda o'rganishga oid loyihalar uchun ajratilgan grant mablag'lari 2023-yilda 50 million dollardan oshdi [3]. Ushbu raqamlar Dante Aligyerining "Ilohiy Komediya" asarini chuqur tadqiq etishga bo'lgan ehtiyojni yana bir bor tasdiqlaydi, chunki bu asar nafaqat o'rta asrlar falsafiy va diniy dunyoqarashining, balki jahon adabiyoti rivojlanishining ham asosiy tayanch nuqtalaridan biridir. Asarning murakkab ramziyligi, falsafiy chuqurligi va badiiy mahorati bugungi kunda ham ko'plab savollarni yuzaga keltirib, yangi ilmiy izlanishlar uchun keng maydon yaratadi. Bugungi globallashuv davrida madaniyatlararo muloqot va qadriyatlarni tushunish tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. "Ilohiy Komediya" asari nafaqat adabiy matn, balki insoniyatning ruhiy qidiruvlari, axloqiy dilemmalari va abadiy qadriyatlari haqidagi universal asardir. Shunga qaramay, asarning zamonaviy adabiyotshunoslikdagi o'ziga xos talqini, uning yangi intertekstual aloqalarini aniqlash va asarda mujassamlangan didaktik hamda simvolik qatlamlarning bugungi kun uchun dolzarbligini ko'rsatib berish borasida hal etilmagan muammolar mavjud. Ayniqsa, asarning o'zbek adabiy-madaniy muhitiga ta'siri, tarjimalar tarixi va retsepsiyasi bo'yicha kompleks tahlillar yetarli darajada olib borilmaganligi ushbu tadqiqot zaruriyatini yanada oshiradi. Dante Aligyerining "Ilohiy Komediya" asari jahon adabiyotshunosligida doimiy tadqiqot mavzusi bo'lib kelgan. Masalan, Erik Auerbax (1953) o'zining "Mimesis" asarida Dantening realizmini chuqur tahlil qilib, o'rta asrlar adabiyotida badiiy tasvirning yangi qirralarini ochib bergan [5]. Jon Selli (1969) Dantening allegorik tizimini tizimli o'rganib, asarning ko'p qatlamli ma'nolarini izohlashda yangi metodologik yondashuvlarni taklif qilgan [6]. Gvido M. Gussendorf (1995) "Ilohiy Komediya" ning ilohiyot va falsafiy ildizlarini o'rganib, uning zamonasi uchun intellektual ahamiyatini ta'kidlagan [7]. Harold Blum (1994) esa asarni "g'arb ada ...