KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda aholi daromadlarining so‘nggi yillarda barqaror o‘sishi kuzatilmoqda, xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda aholi jon boshiga real daromadlar 8,7% ga oshgan [1]. Bu o‘sish, o‘z navbatida, iste’molchilarning xarid qobiliyatini oshirib, ularning bozor segmentlarida tovar va xizmatlarga bo‘lgan talabini shakllantirishda muhim rol o‘ynamoqda. Misol uchun, 2023-yilda O‘zbekistonda chakana savdo aylanmasi 2022-yilga nisbatan 8,5% ga o‘sib, 386,4 trillion so‘mni tashkil etgan [2]. Bu ko‘rsatkichlar daromad darajasining iste’mol harakatlariga bevosita ta’sirini yaqqol ko‘rsatadi va bu tendensiya mamlakat iqtisodiy rivojlanishining muhim drayveri hisoblanadi. Shuningdek, 2023-yilda aholining to‘lov qobiliyati indeksining o‘rtacha 1,07 ni tashkil etishi [3] ham ushbu mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi. Bugungi globallashuv va raqamli iqtisodiyot sharoitida iste’molchilarning qaror qabul qilish jarayonlari murakkablashib bormoqda. Daromad darajasining o‘zgarishi nafaqat asosiy ehtiyojlar uchun xarajatlarga, balki hashamatli tovarlar, innovatsion xizmatlar va investitsiya qarorlariga ham jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu kurs ishi aynan shu jihatlarni mikroiqtisodiy nuqtai nazardan tahlil qilishga qaratilgan bo‘lib, daromadning iste’molchilar xulq-atvori, talab elastikligi va budjet cheklovlariga ta’sirini chuqur o‘rganish orqali mavjud bo‘shliqlarni to‘ldirishga xizmat qiladi. Mavzu iqtisodiy siyosatchilar, tadbirkorlar va iste’mol bozorini tahlil qiluvchilar uchun amaliy ahamiyatga ega, chunki u bozor tendensiyalarini bashorat qilish va samarali strategiyalarni ishlab chiqishda muhim axborot bazasi bo‘lishi mumkin. Daromadning iste’molchilar qarorlariga ta’siri mavzusi jahon iqtisodiyoti nazariyasida keng o‘rganilgan. XIX asrda Alfred Marshall [4] o‘zining “Iqtisodiyot tamoyillari” asarida talab qonunini va foydalilik nazariyasini ishlab chiqib, daromadning tovarlarga bo‘lgan talabga ta’sirini, xususan, talabning daromadga nisbatan elastikligini tahlil qilgan. Keyinchalik, Jon Meynard Keyns [5] “Ish bilan bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi” asarida iste’molga moyillik tushunchasini kiritib, daromad o‘sishi bilan iste’molning ham o‘sishini, ammo daromad o‘sish sur’atidan kamroq tezlikda ekanligini ta’kidlagan. Milton Fridmen [6] o‘zining “Doimiy daromad gipotezasi ...