KURS ISHI

KIRISH Firmalarning faoliyatini samarali boshqarish va ularning iqtisodiy maqsadlarini to‘g‘ri belgilash zamonaviy bozor iqtisodiyotining hal qiluvchi omillaridan biridir. O‘zbekiston Respublikasida kichik va o‘rta biznes subyektlari soni 2023-yil yakuni bo‘yicha 500 mingdan oshib, yalpi ichki mahsulotning qariyb 55% ini ta’minladi [1]. Bu ko‘rsatkichlar firma faoliyatining samaradorligini oshirish, ularning foyda maksimallashtirishdan tashqari boshqa ijtimoiy va barqarorlikka yo‘naltirilgan maqsadlarini aniq belgilashning dolzarbligini ko‘rsatadi. Global miqyosda korporativ sektorning umumiy daromadi 2022-yilda 45 trillion dollardan oshib, global iqtisodiyotning tayanchi bo‘lib qolmoqda, bunda foydani maksimallashtirishga intilish bilan birga, ESG (Atrof-muhit, Ijtimoiy va Boshqaruv) tamoyillari asosidagi barqarorlikka yo‘naltirilgan sarmoyalar hajmi 2023-yilda 30 trillion dollarni tashkil etdi [2]. Bu raqamlar firmalar uchun nafaqat moliyaviy, balki ijtimoiy va ekologik mas’uliyatning ham muhimligini aks ettiradi, bu esa ularning maqsad va vazifalariga yangicha yondashuvni talab qiladi. Bugungi murakkab global iqtisodiy sharoitlarda, ayniqsa O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda, firmalarning barqaror rivojlanishi uchun ularning iqtisodiy maqsadlarini faqatgina foyda maksimallashtirish bilan cheklab bo‘lmaydi. Raqobatning kuchayishi, texnologik inqiloblar va iste’molchilarning o‘zgaruvchan talablari fonida, firmalar uzoq muddatli qiymat yaratish, innovatsiyalarni joriy etish, korporativ ijtimoiy mas’uliyatni (KIM) amalga oshirish va stoukxolderlar (manfaatdor tomonlar) manfaatlarini muvozanatlash kabi vazifalarni ham bajarishga majbur. Hozirda ko‘pgina O‘zbekiston firmalarida aynan ana shu kompleks yondashuvning yetishmasligi, strategik rejalashtirishda faqat qisqa muddatli moliyaviy natijalarga e’tibor qaratilishi kuzatilmoqda, bu esa ularning uzoq muddatli raqobatbardoshligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ushbu muammolarni hal etish, firmaning asosiy maqsadlarini yanada kengroq va barqarorlikka yo‘naltirilgan tarzda belgilash va ularga erishish mexanizmlarini ishlab chiqish ushbu tadqiqotning dolzarbligini asoslaydi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur tadqiqotlar olib borilgan. Misol uchun, **Milton Fridman (1970)** o‘zining mashhur maqolasida firmaning asosiy maqsadi aksiyadorlar ...