KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yilda yalpi ichki mahsulot (YaIM) o‘sishi 6,0% ni tashkil etdi [1]. Bu o‘sish sur’ati bevosita davlat budjeti daromadlari va monetar siyosat choralarining samarali uyg‘unligi natijasidir. Xususan, 2023-yilgi davlat budjeti daromadlari qariyb 370 trillion so‘mni tashkil etib, YaIMga nisbatan 33,5% ga yetdi [2]. Shu bilan birga, Markaziy bankning asosiy stavkasi yil davomida 14% darajasida saqlanib qoldi, bu esa inflyatsiya darajasini 9,2% ga tushirish imkonini berdi [3]. Global iqtisodiy o‘zgarishlar va mamlakat ichidagi islohotlar sharoitida davlat budjeti va monetar siyosat o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir mexanizmlarini chuqur anglash barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashning asosiy omillaridan biridir. Bugungi kunda, dunyo miqyosida va O‘zbekiston sharoitida davlat budjeti defitsitini boshqarish, inflyatsiyani jilovlash hamda iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish kabi murakkab makroiqtisodiy muammolar dolzarb bo‘lib qolmoqda. Bu muammolarni hal etishda fiskal va monetar siyosatning o‘zaro muvofiqligi hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Biroq, bu ikki siyosat o‘rtasidagi optimal balansni topish, ularning bir-biriga ta’sirini oldindan bashorat qilish va potentsial nomuvofiqliklarning oldini olish metodologik jihatdan hali ham to‘liq o‘rganilmagan. Ayniqsa, rivojlanayotgan iqtisodiyotlar, jumladan, O‘zbekiston sharoitida ushbu siyosatlarning o‘ziga xos xususiyatlari va ularni uyg‘unlashtirishning samarali mexanizmlari bo‘yicha chuqur tadqiqotlarga ehtiyoj mavjud. Davlat budjeti va monetar moliyalarning o‘zaro bog‘liqligi masalasi jahon iqtisodiyotshunosligida ko‘plab olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Milton Fridman (1963) o‘zining “Monetarizm” nazariyasi bilan pul taklifining inflyatsiyaga bevosita ta’sirini isbotladi va fiskal siyosatning ta’sirini pul siyosatiga nisbatan ikkinchi darajali deb hisobladi [5]. Jon Meynard Keyns (1936) “Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi” asarida fiskal siyosatning iqtisodiy tanazzul davrida talabni rag‘batlantirishdagi muhim rolini ta’kidlab, davlat xarajatlarining multiplikator effektini asoslab berdi [6]. Ben Bernanke (2009) global moliyaviy inqiroz davrida miqdoriy yumshatish siyosatining samaradorligini o‘rganib, g‘ayrioddiy monetar vositalarning iqtisodiy faollikka ta’sirini tahlil qildi [7]. Olivier Blanchard (2019) makroiqtisodiyotning zamonaviy muammolariga bag‘ishlangan ishlarid ...