KURS ISHI

KIRISH 2023-yil holatiga ko'ra, jahon moliya bozori hajmi taxminan 130 trillion AQSh dollarini tashkil etib, global iqtisodiyotning barqaror o'sishida hal qiluvchi rol o'ynamoqda [1]. Xususan, kapital bozorlari yiliga o'rtacha 7-8% ga kengayib bormoqda, bu esa korporativ investitsiyalar va iqtisodiy rivojlanish uchun zarur bo'lgan resurslarning asosiy manbai bo'lib xizmat qilmoqda [2]. Rivojlangan davlatlarda, masalan, AQShda fond bozorining umumiy kapitalizatsiyasi mamlakat YaIMning qariyb 160% ini tashkil etadi, bu esa moliyaviy instrumentlarning iqtisodiyotdagi muhim o'rnini yaqqol ko'rsatib turadi [3]. O'zbekiston moliyaviy bozorida ham so'nggi yillarda sezilarli o'zgarishlar kuzatilmoqda; O'zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda qimmatli qog'ozlar bozorida amalga oshirilgan bitimlar hajmi 2022-yilga nisbatan 25% ga o'sib, 50 trillion so'mdan oshdi [4]. Bu tendensiya mamlakatda kapital bozorini rivojlantirishga qaratilgan islohotlar va xorijiy investitsiyalarning ortib borayotganini aks ettiradi, shu bilan birga moliyaviy instrumentlarga bo'lgan talabning o'sishi ham kuzatilmoqda [5]. Hozirgi globallashuv sharoitida, moliya bozorining samaradorligi va moliyaviy instrumentlarning diversifikatsiyasi har qanday mamlakat iqtisodiy barqarorligi va raqobatbardoshligini ta'minlashda fundamental ahamiyat kasb etadi [6]. Rivojlangan mamlakatlar tajribasi shuni ko'rsatadiki, chuqur va likvidli moliya bozorlari, ayniqsa kapital bozorlari, iqtisodiyotni modernizatsiya qilish, investitsiyalarni jalb qilish va aholi farovonligini oshirishda asosiy drayverlardan biridir [7]. O'zbekiston uchun bu mavzu yanada dolzarbdir, chunki mamlakat iqtisodiy transformatsiya davrida turibdi va moliya bozorining rivojlanishi institutsional investorlar ishtirokini kengaytirish, xususiy sektorni moliyalashtirish imkoniyatlarini oshirish va valyuta siyosatini liberallashtirish kabi strategik vazifalarni hal etishda muhim rol o'ynaydi [8]. Shu bilan birga, mamlakat moliya bozorida hali ham infratuzilmaviy cheklovlar, moliyaviy savodxonlik darajasining pastligi va xorijiy investorlar uchun jozibadorlikni oshirish kabi hal etilmagan muammolar mavjud bo'lib, ular ushbu tadqiqot doirasida batafsil tahlil qilinadi [9]. Moliya bozori va instrumentlari masalalari jahon miqyosida ko'plab yetuk olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Eu ...