KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda yalpi ichki mahsulotga (YaIM) davlat investitsiyalarining ulushi 2023-yilda 25% ni tashkil etdi, bu esa so'nggi besh yillikda o'rtacha 22% dan yuqori ko'rsatkichdir [1]. Ushbu investitsiyalar asosan infratuzilmani rivojlantirish (yo'l qurilishi, energetika), ijtimoiy soha (ta'lim, sog'liqni saqlash) va strategik ahamiyatga ega sanoat tarmoqlarini modernizatsiya qilishga yo'naltirilmoqda [2]. Masalan, 2023-yilda energetika sektoriga davlat tomonidan qariyb 3.5 milliard AQSH dollari miqdorida sarmoya kiritildi, bu umumiy davlat investitsiyalarining 18% ini tashkil etadi [3]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan, O'zbekistonda ham davlat investitsiyalari iqtisodiy o'sishning asosiy drayverlaridan biri bo'lib, o'rtacha YaIM o'sishiga 1.5-2.0 foiz punkt hissa qo'shishi mumkin [4]. Biroq, ushbu yirik miqyosdagi sarmoyalarning har bir so'mi samaradorligini ta'minlash, ularni monitoring qilish va baholash mexanizmlarini takomillashtirish dolzarb vazifa bo'lib qolmoqda. Davlat investitsiyalarining iqtisodiy samaradorligini baholashning murakkabligi va multidisiplinar xususiyati uning doimiy tadqiqotlar obyekti bo'lishiga sabab bo'lmoqda. Global iqtisodiyotdagi beqarorlik, resurslarning cheklanganligi va aholi ehtiyojlarining o'sib borishi sharoitida davlat budjetidan ajratilayotgan mablag'larning har bir tiyini maksimal iqtisodiy va ijtimoiy foyda keltirishi lozim [5]. Bugungi kunda O'zbekistonda davlat investitsiyalari loyihalarini tanlash, moliyalashtirish va amalga oshirish jarayonlarida shaffoflik, hisobdorlik va samaradorlikni oshirishga qaratilgan islohotlar amalga oshirilmoqda [6]. Biroq, investitsiya loyihalarini baholashda zamonaviy uslubiy yondashuvlarni joriy etish, risklarni kompleks tahlil qilish va moliyaviy asoslashni kuchaytirish, shuningdek, amalga oshirilgan loyihalarning haqiqiy iqtisodiy ta'sirini aniq o'lchash bo'yicha metodologik bo'shliqlar mavjud bo'lib, bu borada ilmiy asoslangan yechimlarni ishlab chiqish talab etiladi. Davlat investitsiyalarining nazariy asoslari va samaradorligini baholash masalalari jahon ilmiy adabiyotida keng o'rganilgan. Masalan, J. M. Keynes (1936) o'zining "Ish bilan ta'minlash, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida davlat investitsiyalarining iqtisodiy o'sishni rag'batlantirishdagi rolini asoslab bergan va multiplikator effektini ta'riflagan [7]. R. S ...