KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yil yakunlari bo'yicha inflyatsiya darajasi 8.77% ni tashkil etdi [1], bu hukumat tomonidan belgilangan maqsadli ko'rsatkichdan yuqori bo'lib, aholi real daromadlarining qadrsizlanishiga olib kelmoqda. Jahon Banki ma'lumotlariga ko'ra, global inflyatsiya darajasi 2022-yilda 8.7% ga yetgan bo'lsa, 2023-yilda 6.9% ni tashkil etdi [2]. Bu ko'rsatkichlar iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash va aholi turmush darajasini yaxshilashda inflyatsiyani jilovlash muhim strategik vazifa ekanligini ko'rsatadi. Energiya resurslari narxlarining o'zgarishi, global ta'minot zanjirlaridagi uzilishlar va davlat xarajatlarining oshishi kabi omillar inflyatsion bosimni kuchaytiruvchi asosiy sabablar sirasiga kiradi. Ushbu sharoitda inflyatsiyaning mohiyati, uning kelib chiqish sabablari va iqtisodiyotga ta'sirini chuqur o'rganish, shuningdek, uni samarali boshqarish mexanizmlarini ishlab chiqish iqtisodiy o'sishni barqarorlashtirish va makroiqtisodiy muvozanatni saqlash uchun hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki ko'plab mamlakatlar, shu jumladan O'zbekiston ham, yuqori inflyatsiya sharoitida iqtisodiy rivojlanishni ta'minlash va aholining xarid qobiliyatini saqlab qolish muammosiga duch kelmoqda. Inflyatsiyaning nazariy va amaliy jihatlarini chuqur tahlil qilish, uning o'ziga xos xususiyatlarini aniqlash va jilovlash bo'yicha samarali choralar ishlab chiqish zarurati tobora ortib bormoqda. Mavjud siyosiy va iqtisodiy o'zgarishlar, jumladan, mintaqaviy va global geosiyosiy keskinliklar, savdo to'siqlarining kuchayishi hamda iqlim o'zgarishi bilan bog'liq xavflar inflyatsion jarayonlarni yanada murakkablashtirmoqda. Shu sababli, inflyatsiyaning kelib chiqish sabablarini kompleks tahlil qilish, uning dinamikasini o'rganish va unga qarshi kurashish bo'yicha amaliy tavsiyalar berish iqtisodiy siyosatni shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Inflyatsiyaning nazariy va amaliy masalalari jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan keng o'rganilgan. Milton Fridman (1963) o'zining monetarist nazariyasida "inflyatsiya har doim va hamma joyda pul hodisasi" ekanligini isbotlab, pul massasining nazoratsiz o'sishi inflyatsiyaning asosiy sababi ekanligini ko'rsatdi [3]. Jon Meynard Keyns (1936) o'z navbatida, umumiy talabning yetarli darajada rag'batlantirilmasligi iqtisodiy tushkunlikka olib kelishini ta'kidlab, inflyatsi ...