KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida inflyatsiya darajasi va uning oʻzgarish dinamikasi iqtisodiy barqarorlikni taʼminlash, aholi turmush darajasini oshirish va investitsion muhitni yaxshilashda markaziy oʻrin tutadi. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining maʼlumotlariga koʻra, 2023-yil yakuni boʻyicha yillik inflyatsiya darajasi 8,7% ni tashkil etdi [1]. Bu koʻrsatkich 2022-yilgi 12,3% va 2021-yilgi 9,9% [2] ga nisbatan pasayish tendentsiyasini koʻrsatsa-da, jahon boʻyicha oʻrtacha inflyatsiya darajasi 5,9% [3] ekanligini hisobga olsak, Oʻzbekistondagi inflyatsiya darajasi nisbatan yuqoriligicha qolmoqda. Xususan, 2023-yilda aholi isteʼmol xarajatlarining qariyb 45% ni tashkil etuvchi oziq-ovqat mahsulotlari narxlarining oʻrtacha 9,1% ga oʻsishi [1] inflyatsiyaning asosiy drayverlaridan biri boʻldi. Shuningdek, 2023-yilda kommunal xizmatlar tariflarining (gaz, elektr energiyasi, suv) qayta koʻrib chiqilishi kabi regulyator siyosatlari ham inflyatsion bosimni oshirdi. Mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 2023-yilda 6,0% ga oʻsganiga qaramay [4], inflyatsiya bosimining saqlanib qolishi iqtisodiy oʻsishning barqarorligiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Inflyatsiya, ayniqsa, past daromadli aholi qatlamining xarid qobiliyatiga bevosita taʼsir koʻrsatib, ijtimoiy tengsizlikni kuchaytiradi hamda jamiyatdagi iqtisodiy ishonchga putur yetkazadi. Global iqtisodiy beqarorlik, xususan, xalqaro xomashyo bozorlaridagi narx oʻzgarishlari, geosiyosiy keskinliklar va taʼminot zanjirlaridagi uzilishlar Oʻzbekiston iqtisodiyotiga ham oʻz taʼsirini koʻrsatmoqda. Masalan, 2022-2023 yillarda jahon oziq-ovqat narxlari indeksi yuqori boʻlib turishi [5], Oʻzbekistonda ham import qilinadigan oziq-ovqat mahsulotlari inflyatsiyasiga sabab boʻldi. Shuningdek, aholining inflyatsion kutilmalari [6] ham narxlar oʻsishini tezlashtiruvchi muhim omillardan biridir. Shu sababli, inflyatsiyaning sabab va oqibatlarini chuqur tahlil qilish, uning oʻzgarish dinamikasini prognoz qilish va samarali pul-kredit hamda fiskal siyosatlarni ishlab chiqish bugungi kunda Oʻzbekiston uchun hal etilmagan dolzarb muammolar sirasiga kiradi. Ushbu muammolarni ilmiy asosda oʻrganish va ularning yechimini topish iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlash, investitsiyaviy jozibadorlikni oshirish va aholi farovonligini taʼminlash uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Inflyatsiya muammosining nazariy va amaliy jihatl ...