KURS ISHI

KIRISH Davlat qimmatli qog‘ozlari bozorining jahon miqyosidagi umumiy hajmi 2023-yil yakunlariga ko‘ra 75 trillion AQSH dollarini tashkil etib, global moliyaviy tizimning asosiy segmentlaridan biriga aylangan [1]. O‘zbekiston Respublikasida davlat qimmatli qog‘ozlari bozori hajmi so‘nggi besh yilda sezilarli darajada o‘sish ko‘rsatib, 2023-yilda qariyb 35 trillion so‘mni (taxminan 2.8 milliard AQSH dollari) tashkil etdi, bu esa Yalpi ichki mahsulotning (YIM) 3.5% ga to‘g‘ri keladi [2]. Davlat qimmatli qog‘ozlari hukumatning fiskal siyosatini amalga oshirish, byudjet taqchilligini moliyalashtirish va iqtisodiyotni barqarorlashtirishda muhim rol o‘ynaydi [3]. Ushbu bozor orqali jalb qilingan mablag‘lar infratuzilma loyihalariga, ijtimoiy dasturlarga va iqtisodiyotning strategik tarmoqlariga yo‘naltiriladi, bu esa umumiy iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantiradi [4]. Shu bois, davlat qimmatli qog‘ozlari bozorining samarali faoliyat ko‘rsatishi va rivojlanishi mamlakatning moliyaviy mustaqilligi va barqarorligi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Hozirgi kunda davlat qimmatli qog‘ozlari bozorini rivojlantirish masalasi O‘zbekiston uchun nihoyatda dolzarbdir, chunki mamlakat iqtisodiy transformatsiya va bozor islohotlari jarayonini boshdan kechirmoqda. Ushbu bozorning yetarlicha rivojlanmaganligi bir qator muammolarni keltirib chiqaradi, jumladan, likvidlikning pastligi, institutsional investorlar ishtirokining cheklanganligi, ikkilamchi bozor faolligining sustligi hamda shaffoflik va axborot almashinuvi mexanizmlarining takomillashtirilishiga ehtiyoj [5]. Bundan tashqari, inflyatsiyaning yuqori darajasi va foiz stavkalarining o‘zgaruvchanligi davlat qimmatli qog‘ozlariga bo‘lgan ishonchga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin, bu esa investitsiyalarni jalb qilishni qiyinlashtiradi [6]. Ushbu muammolarni bartaraf etish, bozorni yanada jozibador qilish va uning samaradorligini oshirish O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun yangi moliyalashtirish manbalarini ochib beradi hamda xalqaro investitsiyalar oqimini ko‘paytirishga xizmat qiladi. Davlat qimmatli qog‘ozlari bozorining nazariy va amaliy jihatlari bo‘yicha xalqaro ilmiy adabiyotlarda keng tadqiqotlar olib borilgan. Jozef Stiglitz [7] o‘z ishlarida davlat qimmatli qog‘ozlari orqali byudjet taqchilligini moliyalashtirishning iqtisodiy oqibatlarini tahlil qilib, uning inflyatsiyaga ta’sirini o‘rgangan. Ben Bernanke [8] esa Mar ...