KURS ISHI

KIRISH Davlat qo'riqxonalari, tabiiy ekotizimlar, biologik xilma-xillik va noyob tabiiy ob'ektlarni saqlash, ilmiy tadqiqotlar o'tkazish uchun ajratilgan qat'iy muhofaza etiladigan hududlar sifatida global va milliy miqyosda ekologik barqarorlikni ta'minlashning muhim tarkibiy qismidir. O'zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o'zgarishlari vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil holatiga ko'ra, mamlakat hududining taxminan 13% ini muhofaza etiladigan tabiiy hududlar, shu jumladan 9 ta davlat qo'riqxonasi tashkil etadi [1]. BMT Atrof-muhit dasturi (UNEP) tomonidan e'lon qilingan "Global Biodiversity Outlook 5" hisobotiga ko'ra, global miqyosda biologik xilma-xillikning yo'qotish sur'ati oxirgi 50 yilda 70% dan ortiqqa oshgan [2], bu esa muhofaza etiladigan hududlarning ahamiyatini yanada oshirmoqda. O'zbekistonning o'zida ham, Qizil kitobga kiritilgan o'simlik va hayvon turlarining soni 2020-yildan beri 10% ga o'sdi, bu tabiatni muhofaza qilish mexanizmlarini, xususan, davlat qo'riqxonalarining huquqiy rejimini qayta ko'rib chiqish va mustahkamlash zaruratini yaqqol ko'rsatadi [3]. Ushbu qo'riqxonalar orqali noyob va yo'qolib borayotgan turlarning populyatsiyalarini saqlab qolish, ekotizimlarning funksional yaxlitligini ta'minlash va iqlim o'zgarishining salbiy ta'sirini yumshatishga hissa qo'shish mumkin. Shunga qaramay, mavjud qonunchilik va boshqaruv tizimlariga qaramasdan, davlat qo'riqxonalarini boshqarishda huquqiy noaniqliklar, chegaralarni belgilashdagi muammolar, shuningdek, noqonuniy inson faoliyatining ta'siri kabi jiddiy muammolar hanuz dolzarb bo'lib qolmoqda. O'zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o'zgarishlari vazirligining 2023-yil yakunlari bo'yicha hisobotida qayd etilishicha, qo'riqxona hududlarida noqonuniy ov (brakonerlik), daraxt kesish va boshqa noqonuniy yer o'zlashtirish holatlari avvalgi yilga nisbatan 15% ga oshgan [4]. Bu holat amaldagi qonunchilikning ijrosida bo'shliqlar mavjudligini, shuningdek, huquqiy rejimning samaradorligini oshirish bo'yicha qo'shimcha choralarni talab etishini anglatadi. Qo'riqxonalarning moliyaviy barqarorligini ta'minlash, ularning ilmiy-tadqiqot salohiyatini mustahkamlash va mahalliy aholini tabiatni muhofaza qilish jarayonlariga samarali jalb qilish mexanizmlarini takomillashtirish ham hal etilishi lozim bo'lgan muhim masalalarda ...