KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda atmosferaga chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalar miqdori so'nggi besh yilda o'rtacha 12% ga oshgan bo'lib, bu ko'rsatkich 2023-yilda 2.5 million tonnaga yetdi [1]. Xususan, sanoat rivojlanishi va urbanizatsiya sababli havoning og'ir metallar, pestitsidlar va endokrin buzuvchi moddalar bilan ifloslanishi xavfi ortmoqda. JSST ma'lumotlariga ko'ra, dunyo aholisining 99% havo sifati past bo'lgan hududlarda yashaydi, bu esa har yili 7 millionga yaqin erta o'limga sabab bo'ladi [2]. Bunday sharoitda, atrof-muhit omillarining inson genetik apparatiga ta'siri, ayniqsa epigenetik o'zgarishlar orqali sog'liqqa uzoq muddatli oqibatlari nafaqat milliy, balki global miqyosda ham dolzarb muammoga aylangan. Ekologik stressorlarning gen ekspressiyasini o'zgartirishi, kasalliklarga moyillikni oshirishi va hatto avloddan-avlodga o'tuvchi o'zgarishlarga olib kelishi mumkinligi ilm-fan oldida turgan eng muhim vazifalardan biridir. Ushbu mavzuning hozirgi kunda yanada ahamiyat kasb etishiga sabab, zamonaviy tibbiyot va genetika sohasidagi yutuqlarga qaramay, ko'plab surunkali kasalliklarning kelib chiqishi va rivojlanishidagi ekologik omillarning roli to'liq o'rganilmaganligidir. Ayniqsa, Genetik polimorfizm va SNP kabi genetik o'zgarishlarning atrof-muhit ta'siri ostida qanday o'zgarishi, shu jumladan Epigenetika mexanizmlari orqali gen faoliyatidagi modifikatsiyalar global aholi salomatligi uchun jiddiy tahdidlarni yuzaga keltirmoqda. Atrof-muhit genetikasi va Genetik toksikologiya yo'nalishlarida chuqur tadqiqotlar o'tkazish orqali Ekologik stressorlarning inson genomi va organizmiga salbiy ta'sirlarini kamaytirish, kasalliklarning oldini olish va sog'lom turmush tarzini targ'ib qilish uchun samarali strategiyalar ishlab chiqish zarurati tobora ortib bormoqda. Mazkur tadqiqot ushbu bo'shliqni to'ldirishga va mavjud muammolarni hal etishga xizmat qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda sezilarli darajada kengaygan. Masalan, D.J. Epel (2018) stressga javob beruvchi genlarning epigenetik modifikatsiyasi va ularning metabolik kasalliklar rivojlanishidagi rolini o'rganib chiqdi [5]. A. Relton (2019) metillanish naqshlarining atrof-muhit ifloslantiruvchi moddalari ta'sirida o'zgarishi va ushbu o'zgarishlarning saraton kasalligi bilan bog'liqligini ko'rsatdi [6]. M. Szyf (2020) epigenetik dorilarni ishlab chiqish bo'yicha tadqiqotlar o ...