KURS ISHI

KIRISH Global miqyosda sanoatlashgan hududlarda yashovchi aholining ekologik ongi va madaniyatini oshirish masalasi barqaror rivojlanish kun tartibining markaziy qismiga aylanib bormoqda, chunki 2023-yilda dunyo bo‘yicha ekologik tozalashga yo‘naltirilgan investitsiyalar hajmi 1.7 trillion AQSh dollarini tashkil etgan [1]. O‘zbekiston ham bu jarayonlardan chetda qolmayapti; mamlakatimizda sanoat ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 5.6% ga o‘sgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich qishloq xo‘jaligi yalpi mahsulotining 3.9% ga o‘sishidan ancha yuqori [2]. Shunga qaramay, sanoatlashgan hududlarda atmosfera havosining ifloslanish darajasi 2023-yilda umumiy respublika bo‘yicha o‘rtacha ruxsat etilgan me’yorlardan 1.5 barobar oshganligi qayd etildi, bu esa aholi salomatligi va ekologik barqarorlikka jiddiy tahdid solmoqda [3]. Xususan, Toshkent, Navoiy, Farg‘ona va Samarqand viloyatlaridagi yirik sanoat korxonalari joylashgan shaharlarda havo sifati indekslari xavfli darajaga yaqinlashmoqda, bu esa ushbu hududlar aholisining ekologik savodxonligini oshirish zaruratini ko‘rsatadi [4]. Yuqorida qayd etilgan statistik ma’lumotlar shahar va sanoat ekologiyasi sohasida ekologik ong va madaniyatni shakllantirishning naqadar dolzarb ekanligini ko‘rsatadi. Global isish, suv tanqisligi, bioxilmaxillikning kamayishi kabi ekologik muammolar sanoatlashgan hududlarda yashayotgan aholi uchun bevosita tahdid solmoqda. O‘zbekistonda sanoat sektorining jadal rivojlanishi iqtisodiy o‘sishni ta’minlasa-da, bu jarayon ekologik xavfsizlik masalalarini birinchi o‘ringa olib chiqadi. Aholi o‘rtasida ekologik bilimlarning yetarli emasligi, atrof-muhitga nisbatan mas’uliyatsiz munosabatning saqlanib qolishi, shuningdek, chiqindilarni boshqarish va energiya tejash madaniyatining pastligi kabi muammolar hal etilmagan holda qolmoqda. Bu esa kelajak avlodlar uchun barqaror va sog‘lom yashash muhitini yaratish yo‘lidagi asosiy to‘siqlardan biridir. Shu sababli, sanoatlashgan hududlar aholisining ekologik ongi va madaniyatini oshirish, ularni atrof-muhit muhofazasiga faol jalb etish orqali ekologik xavfsizlikni ta’minlash bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir. Sanoatlashgan hududlar aholisining ekologik ongi va madaniyati masalasi xalqaro va mahalliy miqyosda ko‘plab tadqiqotchilar tomonidan o‘rganilgan. J. Stiglitz (2000) o‘z tadqiqotlarida iqtisodiy rivojlanish va ekologik ...