KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlar, xususan, davlat qo'riqxonalarining umumiy maydoni respublika hududining qariyb 14% ini tashkil etadi [1]. So'nggi besh yilda mamlakatda ekoturizmning rivojlanishi natijasida davlat qo'riqxonalariga tashrif buyuruvchilar soni o'rtacha yillik 18% ga o'sib, 2023 yilda 300 mingdan ortiq kishini tashkil etgan [2]. Bu ko'rsatkichlar davlat qo'riqxonalarining nafaqat ekologik, balki iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan ham dolzarb ahamiyatga ega ekanligini ko'rsatadi. Biroq, mavjud huquqiy rejim doirasida ushbu hududlarning samarali boshqaruvi va barqaror rivojlanishini ta'minlashda qator cheklovlar va nomuvofiqliklar kuzatilmoqda, jumladan, qo'riqlanadigan hududlarga inson aralashuvini nazorat qilish, brakonerlikka qarshi kurashish va mahalliy aholining qo'riqxonalar faoliyatiga jalb qilinishi borasida aniq mexanizmlarning yetarli emasligi kuzatiladi. Davlat qo'riqxonalarining huquqiy rejimini takomillashtirish bugungi kunda juda zarur bo'lib, bu bioxilma-xillikni saqlash, ekotizim xizmatlarini kafolatlash va barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Global miqyosda iqlim o'zgarishi, habitatlar yo'qolishi va inson faoliyatining salbiy ta'siri sababli biologik xilma-xillikning pasayish sur'atlari xavotir uyg'otmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkilotining 2020 yilgi hisobotida aytilishicha, Yer yuzidagi bir milliondan ortiq o'simlik va hayvon turlari yo'q bo'lib ketish xavfi ostida turibdi [3]. Ushbu tahdidlar fonida davlat qo'riqxonalarining huquqiy rejimini mustahkamlash, ularning himoya funksiyalarini kuchaytirish, ilmiy tadqiqotlar uchun sharoit yaratish va ekologik ta'limni rivojlantirish orqali tabiiy resurslardan oqilona foydalanishni ta'minlash lozim. Mavjud qonunchilikdagi ayrim bo'shliqlar, masalan, qo'riqxonalar hududlarida yashovchi mahalliy aholi bilan munosabatlarni tartibga solish, ekologik nazorat mexanizmlarining samaradorligini oshirish va investitsiyalarni jalb qilish bo'yicha aniq huquqiy asoslarning yetishmasligi mazkur mavzuni chuqur o'rganishni taqozo etadi. Davlat qo'riqxonalarining huquqiy rejimini o'rganish bo'yicha jahon miqyosida ko'plab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Misol uchun, F. von Benda-Beckmann (2001) o'z tadqiqotlarida muhofaza etiladigan hududlarga nisbatan qo'llaniladigan huquqiy normalar va mahalliy jamoalar o'rtasidagi o'zaro ta ...