KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda aholining 51% dan ortig'i shaharlarda istiqomat qiladi [1], shahar hududlaridagi suvga bo'lgan talab esa so'nggi besh yilda o'rtacha 15% ga oshgan [2]. Birlashgan Millatlar Tashkilotining prognozlariga ko'ra, 2050 yilga borib dunyo aholisining 68% shaharlarda yashaydi [3], bu esa shahar infratuzilmasiga, xususan, suv ta'minoti va kanalizatsiya tizimlariga ulkan bosim o'tkazadi. Samarali suv resurslari boshqaruvisiz, ayniqsa shahar muhitida, iqtisodiy o'sish, ekologik barqarorlik va aholi salomatligini ta'minlash tobora qiyinlashmoqda. Masalan, Toshkent shahrida yiliga o'rtacha 1,5 milliard kub metr suv iste'mol qilinadi, shundan 20-25% yo'qotishlarga to'g'ri keladi [4]. Bunday yo'qotishlar nafaqat resurslarning isrof bo'lishiga olib keladi, balki infratuzilma xarajatlarini oshiradi va suv ta'minotining barqarorligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Ushbu ko'rsatkichlar shahar suv balansi masalasining naqadar dolzarb ekanligini yaqqol ko'rsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi suv resurslarining global miqyosdagi tanqisligi fonida yanada muhim ahamiyat kasb etmoqda. Iqlim o'zgarishi, aholi o'sishi va urbanizatsiya jarayonlari suvga bo'lgan talabni oshirib, mavjud resurslarga qo'shimcha bosim o'tkazmoqda [5]. Xususan, urbanizatsiyalanmagan hududlarga nisbatan shaharlarda suvning sifati, miqdori va mavjudligi bilan bog'liq o'ziga xos muammolar mavjud. Shahar hududlarida infratuzilma eskirishi, suvdan oqilona foydalanmaslik va sanoatning yuqori darajada joylashuvi suv balansini murakkablashtiradi [6]. Bu esa, suv resurslarini boshqarishda yangi yondashuvlar va kompleks strategiyalarni talab qiladi, shahar ekotizimlarining barqarorligini ta'minlash hamda kelajak avlodlar uchun suv resurslarini saqlash imkonini beradi. Shuningdek, urbanizatsiya jarayonlari suvning tabiiy gidrologik siklini o'zgartirib, oqim hajmini oshirishi va yer osti suvlarini to'ldirishni kamaytirishi mumkin [7]. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon olimlarining salmoqli tadqiqotlari mavjud. Masalan, J. L. Chen (2015) o'z tadqiqotida shahar hududlaridagi yomg'ir suvlarini yig'ish tizimlari samaradorligini tahlil qilib, ularning suv balansini optimallashtirishdagi rolini isbotlagan [8]. P. Singh va M. Kumar (2018) urbanizatsiyaning gidrologik siklga ta'sirini o'rganib, shahar oqimlarining ko'payishi va yer osti suvlarining kamayishi tendentsiyasini ko'rsatganlar [9]. S. X ...