KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida muhofaza etiladigan tabiiy hududlarning umumiy maydoni 2023-yil holatiga ko'ra 14.5% ni tashkil etadi [1], shu jumladan davlat qo'riqxonalarining maydoni 295.6 ming gektarga yetgan [2]. So'nggi besh yilda bu ko'rsatkich 2.3% ga oshgan bo'lsa-da [2], Yevropa Ittifoqidagi o'rtacha 26% [3] yoki Markaziy Osiyo mamlakatlari ichida Qozog'istondagi 18% [4] bilan solishtirganda, O'zbekistonning bu boradagi salohiyati hali to'liq ishga solinmaganini ko'rsatadi. Jahon miqyosida ekologik turizm bozori hajmi 2022-yilda 224.2 milliard dollarga baholangan va 2032-yilga borib bu ko'rsatkich 624.7 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [5], bu esa davlat qo'riqxonalari orqali tabiiy boyliklarni saqlash va ulardan barqaror foydalanishning iqtisodiy ahamiyatini yaqqol ko'rsatadi. Biroq, O'zbekistonda davlat qo'riqxonalarining huquqiy rejimini takomillashtirish orqali bu salohiyatni to'liq ro'yobga chiqarish uchun hali ko'plab huquqiy, iqtisodiy va boshqaruvga oid muammolar mavjud. Davlat qo'riqxonalarining huquqiy rejimini tahlil qilish, ayniqsa, hozirgi globallashuv va iqlim o'zgarishi sharoitida yanada dolzarblashmoqda. Biologik xilma-xillikning yo'qolish sur'atlari yiliga 0.1% dan 1% gacha baholanmoqda [6], bu esa noyob ekotizimlarni himoya qilish mexanizmlarini mustahkamlashni talab etadi. O'zbekistonda brakonerlik, noqonuniy o'rmon kesish va hududlarni o'zlashtirish holatlari haligacha dolzarb muammo bo'lib qolmoqda; masalan, 2023-yilda atrof-muhitni muhofaza qilish qonunchiligini buzish bilan bog'liq 21 mingdan ortiq huquqbuzarliklar aniqlangan [7]. Mavjud huquqiy baza doirasida qo'riqxonalar faoliyatini samarali boshqarish, ularni barqaror moliyalashtirish mexanizmlarini yaratish, mahalliy aholini qo'riqxonalar muhofazasiga jalb qilish va ekologik ta'limni rivojlantirish bo'yicha aniq mexanizmlar to'liq ishlab chiqilmagan. Shuningdek, xalqaro standartlarga mos keladigan ilg'or huquqiy normalarni milliy qonunchilikka implementatsiya qilishda ham bir qator kamchiliklar mavjud, bu esa ushbu tadqiqot mavzusining amaliy va ilmiy ahamiyatini oshiradi. Davlat qo'riqxonalarining huquqiy rejimini shakllantirish va takomillashtirish masalalari jahon va mahalliy olimlar tomonidan keng o'rganilgan. Xalqaro miqyosda, **Rachel Carson** (1962) o'zining "Silent Spring" asarida kimyoviy moddalarning ekotizimlarga ta'sirini ochib berdi va atrof-muhitni ...