KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2024-yil may oyi holatiga ko'ra asosiy stavkasi 14% darajasida saqlanib qolgani [1] va 2023-yilda inflyatsiya darajasi 9,3% ni tashkil etgani [2], bu esa 2022-yilgi 12,3% ko'rsatkichidan sezilarli pasayishni anglatadi, mamlakatda pul-kredit siyosatining makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlashdagi markaziy rolini yaqqol ko'rsatadi. Jahon miqyosida, 2023-yilda global inflyatsiya darajasi o'rtacha 6,9% ni tashkil etgan bo'lsa [3], AQSH Federal zaxira tizimi va Yevropa Markaziy banki kabi yirik markaziy banklar foiz stavkalarini oshirish orqali narxlar barqarorligini ta'minlashga qaratilgan qat'iy choralar ko'rishdi [4]. Jumladan, AQSHda 2022-yildan 2023-yilgacha bo'lgan davrda foiz stavkalari 0,25%-0,50% oralig'idan 5,25%-5,50% gacha oshirildi [5], bu esa global iqtisodiyotdagi pul-kredit siyosati choralarining intensivligini aks ettiradi. Ushbu raqamlar pul-kredit siyosatining nafaqat inflyatsiyani jilovlash, balki iqtisodiy o'sish sur'atlarini saqlash, bandlik darajasini qo'llab-quvvatlash va moliyaviy barqarorlikni ta'minlash kabi murakkab maqsadlarga erishishdagi muhimligini tasdiqlaydi. Davlatning pul-kredit siyosati samaradorligi bevosita mamlakat iqtisodiy rivojlanishining barqarorligi va aholi farovonligiga ta'sir ko'rsatuvchi fundamental omil bo'lib xizmat qiladi. Bugungi globallashuv sharoitida iqtisodiyotlarning o'zaro bog'liqligi va moliyaviy bozorlardagi o'zgaruvchanlik, pul-kredit siyosati oldiga yangi va murakkab vazifalarni qo'ymoqda. Xususan, global zanjirlardagi uzilishlar, geopolitik keskinliklar va texnologik inqiloblar kabi omillar inflyatsiyaning yangi shakllarini yuzaga keltirmoqda va an'anaviy pul-kredit siyosati vositalarining samaradorligiga ta'sir ko'rsatmoqda. Bu sharoitda, Markaziy banklar nafaqat narxlar barqarorligini, balki moliyaviy tizimning tizimli risklarini ham boshqarishga majbur bo'lmoqdalar. O'zbekiston kabi rivojlanayotgan iqtisodiyotlar uchun valyuta kursi o'zgaruvchanligini jilovlash, kreditlash hajmini optimallashtirish va xalqaro kapital oqimlarining salbiy ta'sirini kamaytirish ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, raqamlashtirishning tezlashishi va kriptovalyutalar kabi yangi moliyaviy vositalarning paydo bo'lishi pul-kredit siyosatini amalga oshirishda yangicha yondashuvlar va moslashuvchanlikni talab qiladi. Ushbu muammolar pul-kredit siyosatining maqs ...