KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida qishloq xo'jaligi yalpi ichki mahsulotning (YaIM) qariyb 25-28% ini tashkil etib, mamlakat iqtisodiyotining tayanch tarmoqlaridan biri hisoblanadi. Xususan, dehqon xo'jaliklari ushbu ko'rsatkichda muhim o'rin tutadi. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda dehqon xo'jaliklarining ulushi jami qishloq xo'jaligi mahsulotlari ishlab chiqarishning 68.3% ini tashkil etdi [1]. Bu esa, aholining oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlash, qishloq joylarida bandlikni oshirish va qashshoqlikni kamaytirishda dehqon xo'jaliklarining ahamiyatini yaqqol ko'rsatadi. Global oziq-ovqat xavfsizligi indeksi (GFSI) hisobotiga ko'ra, O'zbekiston 2023-yilda 63.6 ball bilan 113 mamlakat orasida 62-o'rinni egalladi, bu esa dehqon xo'jaliklari faoliyatini yanada takomillashtirish orqali mamlakatning oziq-ovqat salohiyatini oshirish zarurligini ko'rsatadi [2]. Shu bilan birga, jahon oziq-ovqat bozorida narxlar beqarorligi va iqlim o'zgarishlari tufayli hosildorlikka ta'sir etuvchi omillar kuchayib borayotgan bir sharoitda, dehqon xo'jaliklarining barqaror rivojlanishi strategik ahamiyat kasb etadi. Dehqon xo'jaliklari faoliyatining tashkiliy-iqtisodiy asoslarini o'rganish, mavjud muammolarni aniqlash va ularni hal etish yo'llarini topish hozirgi kunda ustuvor vazifa hisoblanadi. Mazkur tadqiqot ushbu sohada chuqur ilmiy asoslangan yondashuvlarni shakllantirish, dehqon xo'jaliklarining iqtisodiy samaradorligini oshirish mexanizmlarini ishlab chiqishga qaratilgan. Xususan, dehqon xo'jaliklari faoliyatini optimallashtirish, ularni bozor iqtisodiyoti sharoitlariga moslashtirish, moliyaviy barqarorligini ta'minlash va risklarni boshqarish masalalari mikroiqtisodiy nuqtai nazardan yetarli darajada o'rganilmagan. Ushbu kurs ishi aynan shu bo'shliqlarni to'ldirishga, dehqon xo'jaliklari faoliyatining tashkiliy-iqtisodiy asoslarini chuqur tahlil qilishga va ularning samaradorligini oshirish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Dehqon xo'jaliklarining tashkiliy-iqtisodiy asoslari bo'yicha nazariy va metodologik yondashuvlar jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Teodor Shults (Theodore Schultz) o'zining "Transforming Traditional Agriculture" (1964) asarida an'anaviy qishloq xo'jaligi, shu jumladan kichik fermer xo'jaliklari iqtisodiy samaradorligini oshirishda inson kapitali va texnologik ...