KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O'zbekistonda aholining raqamli savodxonlik darajasi 78,5%ga yetdi [1], bu aholining axborot almashinuvi va muloqotga bo'lgan talabi ortganini ko'rsatmoqda. Shu bilan birga, 2022-yilda o'tkazilgan ijtimoiy so'rovnomalar natijalariga ko'ra, respondentlarning 45%i jamoat joylarida va ijtimoiy tarmoqlardagi munozaralarda konstruktiv dialog madaniyatining yetishmasligini qayd etgan [2]. Xalqaro miqyosda esa, Global muloqot va hamkorlik indeksi 2023 ma'lumotlariga ko'ra, samarali dialog orqali hal qilingan xalqaro ziddiyatlarning umumiy foizi so'nggi besh yilda 12% ga o'sgan bo'lsa-da [3], ijtimoiy va siyosiy polemikalarda mantiqiy xatolarning tarqalishi 60% dan oshadi [4], bu esa dialogning nafaqat axborot almashish, balki mantiqiy fikrlashni rivojlantirishdagi o'rnini yana bir bor ta'kidlaydi. Bugungi murakkab va o'zgaruvchan dunyoda, jamiyatning barcha sohalarida o'zaro tushunish va hamkorlikni ta'minlashda dialog muhim rol o'ynamoqda. Biroq, globallashuv jarayonlari, axborot oqimining tezlashishi va turli madaniyatlar o'rtasidagi o'zaro ta'sir mantiqiy jihatdan asoslangan va samarali dialogga bo'lgan ehtiyojni oshirmoqda. Aks holda, konstruktiv muloqotning yo'qligi noto'g'ri tushunish, qarama-qarshiliklar va ijtimoiy kelishmovchiliklarga olib kelishi mumkin. Ayniqsa, O'zbekistonning jahon hamjamiyatiga integratsiyalashuvi sharoitida, xalqaro maydonda o'z manfaatlarini himoya qilish va samarali diplomatik aloqalarni yo'lga qo'yishda dialog madaniyatini chuqur o'rganish va uning mantiqiy asoslarini tahlil qilish dolzarb muammo hisoblanadi. Dialog va uning turlari masalasi qadimdan faylasuflar, mantiqchilar va tilshunoslar diqqat markazida bo'lib kelgan. Qadimgi yunon faylasuflaridan Platon (miloddan avvalgi V-IV asrlar) o'zining "Sokratik dialoglar"i orqali haqiqatni izlash va bilish jarayonida dialogning markaziy o'rnini ko'rsatib bergan [5]. Aristotel (miloddan avvalgi IV asr) "Topika" asarida dialektik munozara qoidalarini ishlab chiqqan va argumentatsiya nazariyasiga asos solgan [6]. Keyinchalik, XX asrda Lyudvig Vitgenshteyn (1953) o'zining "Falsafiy tadqiqotlar" asarida til o'yinlari va kommunikativ amaliyotlar kontekstida dialogning pragmatik jihatlarini tahlil qilgan [7]. Yurgen Habermas (1981) esa "Kommunikativ harakat nazariyasi"da ratsional konsensusga erishish uchun ideal kommunikativ vaziyat modelini taklif etgan [8]. Shuningde ...