KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda jamoatchilik nazorati va fuqarolik jamiyati institutlari faoliyatini rivojlantirishga qaratilgan islohotlar doirasida dialog mexanizmlarining ahamiyati tobora ortib bormoqda. Oliy Majlis Senatining 2023 yilgi hisobotiga ko‘ra, aholi bilan ochiq muloqotlar soni 2022 yilga nisbatan 18% ga oshgan [1]. Prezident virtual qabulxonasiga kelib tushgan murojaatlar soni 2023 yilda 1,5 milliondan ortiqni tashkil etib, ularning 85% i ijobiy hal etilgan [2]. Bu ko'rsatkichlar davlat organlari va aholi o'rtasidagi samarali dialogga bo'lgan ehtiyojning yuksakligini ko'rsatadi. Global miqyosda esa, fuqarolar ishtiroki va demokratik dialog platformalari 2022 yilda 18 mlrd dollarlik bozor hajmini tashkil etgan [3], bu ijtimoiy va siyosiy jarayonlarda dialogning hal qiluvchi rolini tasdiqlaydi. Mantiq fanining amaliyotdagi ahamiyati ham ortib bormoqda, chunki muloqot jarayonlarida to'g'ri argumentatsiya va dalillash qobiliyati qaror qabul qilish samaradorligini bevosita oshiradi. Hozirgi globallashuv va axborot asrida turli xil manfaatlar to'qnashuvi, ijtimoiy-siyosiy ziddiyatlar va kommunikativ to'siqlar tobora murakkab tus olmoqda. Bunday sharoitda mantiqiy asoslangan va konstruktiv dialog jamiyatning barqaror rivojlanishi, fuqarolik konsensusini ta'minlash va har qanday muammoga oqilona yechim topishning asosiy vositasiga aylanadi. Mavjud muammolar qatorida ijtimoiy tarmoqlardagi "axborot pufakchalari" [4] (echo chambers) va polarizatsiya, davlat va jamoat tashkilotlari o'rtasidagi o'zaro tushunishning yetishmasligi, shuningdek, munozaralarda mantiqiy xatolar va demagogiyaning keng tarqalishi [5] ajralib turadi. Ushbu muammolar hal etilmas ekan, samarali qaror qabul qilish va ijtimoiy hamjihatlikka erishish qiyin kechadi, bu esa "Dialog va uning turlari" mavzusini nazariy va amaliy jihatdan chuqur o'rganish zaruriyatini yanada oshiradi. Dialog tushunchasi va uning turlari mantiq, falsafa, sotsiologiya, psixologiya va kommunikatsiya nazariyasi kabi turli fan sohalarida keng o'rganilgan. Jahon miqyosida ko'plab olimlar bu masalaga jiddiy e'tibor qaratganlar. Jurgen Habermas (1984) o'zining "Kommunikativ harakat nazariyasi" asarida ideal nutqiy vaziyat (ideal speech situation) konsepsiyasini ishlab chiqib, haqiqiy konsensusga erishish uchun dialogning mantiqiy asoslarini tahlil qildi [6]. Daniel Kahneman (2011) "Tez va sekin fikrlash" kitobida insonning ...