KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda dunyo bo‘yicha muloqot va ochiqlik platformalariga investitsiyalar hajmi 17,2 milliard dollarni tashkil etdi [1]. Bu ko‘rsatkich global siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy jarayonlarda dialogning markaziy o‘rin egallayotganidan dalolat beradi. O‘zbekistonda ham so‘nggi yillarda "Xalq bilan muloqot" tamoyili ustuvor ahamiyat kasb etib, davlat organlari va fuqarolik jamiyati institutlari o‘rtasidagi dialogni kuchaytirishga qaratilgan qonunchilik va amaliyotlar joriy etilmoqda. Masalan, 2022-yilda Prezident Virtual qabulxonasiga kelib tushgan murojaatlar soni 1,5 milliondan oshgan [2], bu esa aholining o‘z muammolarini dialog orqali hal etishga bo‘lgan talabi yuqoriligini ko‘rsatadi. Ushbu ko‘rsatkichlar dialogning faqatgina kommunikatsiya vositasi emas, balki jamiyat taraqqiyotining asosiy drayveri ekanligini tasdiqlaydi. Samarali dialog mexanizmlarini joriy etish orqali siyosiy barqarorlikni ta'minlash, ijtimoiy muammolarni hal etish va iqtisodiy rivojlanishga erishish mumkin. Hozirgi murakkab globallashuv sharoitida qarama-qarshi fikrlarni, turli manfaatlar guruhlari nuqtai nazarlarini birlashtirish, konsensusga erishish va adolatli qarorlar qabul qilish uchun samarali dialog mexanizmlari zarur. Aks holda, jamiyatda tushunmovchiliklar, ziddiyatlar va ishonchsizlik kuchayishi mumkin. Dialog madaniyatining yetarli darajada rivojlanmaganligi fuqarolik jamiyatining shakllanishiga to‘siq bo‘lib, davlat va jamiyat o‘rtasidagi masofani oshiradi. Shuningdek, mantiqiy asoslangan, dalillar bilan boyitilgan dialogning yo‘qligi siyosiy va ijtimoiy jarayonlarda manipulyatsiyaga, populizmga hamda ad hominem kabi mantiqiy xatolarga yo‘l ochishi mumkin. Bu esa pirovardida jamiyatning intellektual salohiyatini pasaytiradi va taraqqiyotni sekinlashtiradi. Shu sababli, dialogning mantiqiy asoslarini, uning turlari va samaradorligini o‘rganish, mavjud muammolarni aniqlash hamda ularni hal etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish dolzarb hisoblanadi. Dialog mavzusi qadim zamonlardan beri faylasuflar, mantiqchilar va tilshunoslar tomonidan keng o‘rganib kelingan. Yunon faylasufi Platon (mil. av. IV asr) o‘zining asarlarida, ayniqsa "Dialoglar"ida, mantiqiy mushohada va savol-javob orqali haqiqatga erishish usulini dialektika sifatida ta'riflagan [3]. Aristotel (mil. av. IV asr) "Topika" asarida argumentatsiya va ritorikaning mantiqiy asoslarini tahlil qilib, dialog ...