KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda global ta'lim bozorining hajmi 2023-yilda 7,5 trillion dollardan oshib, 2028-yilga qadar yillik o‘rtacha 11,2% o‘sish sur’ati bilan 12,5 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. O‘zbekistonda esa umumta’lim maktablarida o‘quvchilarning o‘rtacha bilish ko‘rsatkichlari so‘nggi besh yilda 8-10% ga pasayganligi kuzatilmoqda, bu esa o‘quv jarayonida diqqat va xotira kabi fundamental kognitiv ko‘nikmalarni rivojlantirish bo‘yicha tizimli yondashuvlar yetishmasligini ko‘rsatadi [2]. Bu raqamlar ta’lim tizimida o‘quvchilarning o‘quv samaradorligini pasayishiga olib keluvchi omillarni bartaraf etish zarurati tobora ortib borayotganligidan dalolat beradi. Shuning uchun diqqat va xotirani rivojlantirishning samarali pedagogik usullarini izlash va joriy etish nafaqat O‘zbekiston, balki global miqyosda ham dolzarb muammodir. Ushbu kurs ishi aynan shu muammoga qaratilgan bo‘lib, mavjud pedagogik vositalarni tahlil qilish va ularning samaradorligini oshirish yo‘llarini aniqlashga qaratilgan. Zamonaviy ta'lim texnologiyalari va pedagogik psixologiya sohasida diqqat va xotiraning inson faoliyati, ayniqsa o‘quv jarayonidagi o‘rni alohida ahamiyat kasb etadi. Jahon miqyosida ushbu yo‘nalishda bir qator tadqiqotlar olib borilgan bo‘lib, ular diqqat va xotira mexanizmlarini tushunishga va ularni rivojlantirish usullarini ishlab chiqishga qaratilgan. Masalan, Pol Ekman (1999) hissiyotlarni va ularning diqqatga ta’sirini o‘rganishda o‘ziga xos yo‘nalishlarni aniqlagan [3]. Shuningdek, Endryu L. Kembell (2005) o‘quvchilarning diqqatini jalb qilishning turli strategiyalarini tadqiq qilib, ularni o‘quv materialiga faol jalb etish muhimligini ta’kidlagan [4]. Markus Garri (2014) miyaning plastikligi va xotira shakllanishining neyroplastik asoslarini o‘rganib, yangi ma'lumotlarni samarali o‘zlashtirish uchun miya faolligini rag‘batlantirish zarurligini ko‘rsatgan [5]. Brenda Koul (2017) esa o‘quvchilarning diqqatni boshqarish strategiyalarini tahlil qilib, ularning muvaffaqiyatli o‘quv natijalariga erishishidagi rolini aniqlagan [6]. Ushbu tadqiqotlar diqqat va xotiraning murakkab jarayonlar ekanligini va ularni rivojlantirish uchun tizimli va ilmiy asoslangan yondashuvlar zarurligini ko‘rsatadi. O‘zbekistonda ham diqqat va xotira kabi kognitiv jarayonlarni o‘rganishga oid ilmiy ishlar olib borilgan, biroq ularning aksariyati umumiy psixologik yondashuv ...