KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Qishloq xo'jaligi vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda don ekinlari umumiy hosili 7,5 million tonnadan oshgan bo‘lib [1], bu mamlakat oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda muhim o‘rin tutadi. Biroq, donni saqlash va qayta ishlash jarayonlarida uning sifat ko‘rsatkichlarini, xususan, asil og‘irligini aniqlashda zamonaviy va aniq usullardan foydalanish dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Donni asil og‘irligi uning to‘yimli qiymati, unumdorligi va saqlash xususiyatlari haqida muhim ma’lumot beruvchi asosiy sifat ko‘rsatkichlaridan biri hisoblanadi. Donning noto‘g‘ri yoki noaniq asil og‘irligini aniqlash savdo-sotiq operatsiyalarida moliyaviy yo‘qotishlarga, saqlash muddatlarining qisqarishiga va keyingi qayta ishlash jarayonlarining samaradorligining pasayishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli, ushbu ko‘rsatkichni aniq va tezkor baholash usullarini takomillashtirish soha mutaxassislari oldida turgan asosiy vazifalardan biridir. Bugungi kunda jahon oziq-ovqat bozorida don va don mahsulotlariga bo‘lgan talabning ortishi sharoitida don sifatini nazorat qilish va baholashning aniq mexanizmlarini joriy etish zarurati tobora kuchaymoqda. Xalqaro don savdosida sifati past don mahsulotlari tufayli har yili milliardlab dollar miqdorida yo‘qotishlar kuzatilmoqda [2]. Donni asil og‘irligini aniqlash jarayonlarini modernizatsiya qilish va raqamlashtirish orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, mahsulot yo‘qotishlarini kamaytirish hamda milliy va xalqaro bozorlarda raqobatbardoshlikni oshirish mumkin. Ushbu tadqiqot, donni asil og‘irligini aniqlashning nazariy asoslarini chuqur o‘rganib, amaliy usullarni takomillashtirishga qaratilgan bo‘lib, bu orqali mavjud muammolarga yechim topishga xizmat qiladi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi tahliliga ko‘ra, jahon miqyosida donning fizik-mexanik xususiyatlari va sifat ko‘rsatkichlarini o‘rganish bo‘yicha ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, **J. L. Multon (1995)** o‘zining "Cereals: Quality in the Field and in Storage" nomli asarida donning saqlash jarayonida asil og‘irligiga ta’sir qiluvchi omillarni batafsil tahlil qilib, uning fizik xususiyatlari bilan bog‘liqligini isbotladi [3]. **D. H. Smith (2002)** "Grain Quality Assessment: A Guide for Industry" nomli tadqiqotida donning asil og‘irligini aniqlashda qo‘llaniladigan standart metodlarni va ularning aniqlik darajasini qi ...