KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Don mahsulotlari ishlab chiqarish va sotish tizimi tashkilotlari uyushmasi (2023) ma'lumotlariga ko'ra, mamlakatimizda donni qayta ishlash sanoati yalpi ichki mahsulotning (YaIM) qishloq xo'jaligi sektoridagi ulushi 2022-yilda 1,8% ga yetgan bo'lib, bu soha oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi [1]. Bugungi kunda O'zbekistonda yillik don hosili hajmi qariyb 7-8 million tonnani tashkil etadi va uning 70% dan ortig'i bevosita qayta ishlashga yo'naltiriladi [2]. Jahon donni qayta ishlash bozori hajmi 2023-yilda 450 milliard dollarni tashkil etgan va 2030-yilga borib yillik o'rtacha 4,5% o'sish prognoz qilinmoqda [3]. Ushbu raqamlar, donni qayta ishlovchi korxonalarni zamonaviy talablar asosida loyihalashtirish, ularning samaradorligini oshirish va mahsulot sifatini kafolatlash masalasi nafaqat iqtisodiy, balki strategik ahamiyatga ega ekanligini ko'rsatadi. Don mahsulotlariga bo'lgan talabning doimiy o'sishi, aholi sonining ko'payishi va oziq-ovqat sanoatining rivojlanishi fonida, donni qayta ishlash jarayonlarini optimallashtirish va yangi, yuqori texnologiyali korxonalarni yaratish zarurati ortib bormoqda. Mavzuning dolzarbligi shundaki, eski tipdagi donni qayta ishlovchi korxonalar ko'pincha energiya tejamkorligi past, ekologik talablarga to'liq javob bermaydigan va zamonaviy texnologik jarayonlarni integratsiya qila olmaydigan infratuzilmaga ega [4]. Bu esa mahsulot tannarxining oshishiga, energiya resurslarining samarasiz sarflanishiga va raqobatbardoshlikning pasayishiga olib keladi. Jumladan, O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, donni qayta ishlash sektoridagi eski korxonalarning energiya sarfi zamonaviy standartlarga nisbatan o'rtacha 25-30% ga yuqori ekanligi qayd etilgan [5]. Shuningdek, xalqaro bozorlarda sifat standartlariga muvofiqlik va barqarorlik masalasi tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda, bu esa korxonalarni loyihalashtirishda ilg'or "Green Engineering" va "Industry 4.0" tamoyillarini joriy etishni taqozo etadi. Mazkur muammolar hal etilmas ekan, mamlakatimizning oziq-ovqat xavfsizligi va eksport salohiyatini oshirish bo'yicha strategik maqsadlariga erishish qiyinlashadi, chunki eskirgan ishlab chiqarish bazasi yuqori qo'shimcha qiymatli mahsulotlar yaratishga to'sqinlik qiladi. Loyihalash jarayonlarida innovatsion yechimlarni qo'llash orqali ishlab chiqarish ...