KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda don va don mahsulotlari sanoati agrosanoat kompleksining muhim tarmoqlaridan biri bo‘lib, mamlakat oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlashda strategik ahamiyatga ega. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi (2023) ma'lumotlariga ko‘ra, 2022-yilda donli ekinlar yetishtirish hajmi 7,9 mln tonnani tashkil etgan [1]. Bugungi kunda yormabop donlarga bo‘lgan talab global miqyosda o‘sib bormoqda, chunki aholi salomatlikka e’tiborni kuchaytirib, to‘yimli va foydali mahsulotlarga ustuvorlik bermoqda. Jahon yormabop mahsulotlar bozori hajmi 2023-yilda 45 milliard AQSh dollaridan oshgani va 2030-yilga borib yillik o‘rtacha 5.5% o‘sishi kutilmoqda [2]. Bu ko‘rsatkichlar qayta ishlash texnologiyalarini takomillashtirish va mahsulot sifatini oshirish muhimligini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Xususan, gidrotermik ishlov berish usullari don mahsulotlarining iste’mol xususiyatlarini yaxshilashda, ularning hazm bo‘lishini osonlashtirishda, ozuqaviy qiymatini oshirishda va saqlash muddatini uzaytirishda muhim rol o‘ynaydi. Hozirgi kunda oziq-ovqat sanoatida barqaror rivojlanish tendensiyalari kuzatilib, energiya samaradorligi, resurslardan oqilona foydalanish va ekologik toza texnologiyalarni joriy etishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Donlarga gidrotermik ishlov berish jarayonida energiyani tejaydigan, mahsulot sifatini buzmaydigan va ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytiradigan yechimlarni topish dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Mavjud texnologiyalarda energiya sarfi yuqori bo‘lishi, ba’zi holatlarda mahsulotning termik buzilishiga olib kelishi hamda saqlash muddatini yetarlicha uzaytira olmaslik kabi kamchiliklar kuzatilmoqda. Bundan tashqari, ishlov berish jarayonida don tarkibidagi ozuqaviy moddalarning maksimal darajada saqlanishini ta’minlash ham zamonaviy ilmiy tadqiqotlarning asosiy yo‘nalishlaridan biridir. Ushbu kurs ishi yormabop donlarga gidrotermik ishlov berish usullarini chuqur o‘rganish va ularni takomillashtirish orqali yuqorida sanab o‘tilgan muammolarga yechim topishga qaratilgan bo‘lib, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va iste’molchilar uchun yuqori sifatli mahsulotlar yaratish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha xalqaro miqyosda ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, N.N. Pylaev (2015) gidrotermik ishlov berishning bug‘lash bosimini optimallashtirish orqali guruch yor ...