KURS ISHI

KIRISH Quduqlarni burg‘ilashda yuvish suyuqliklarining yutilishi neft va gaz sanoati uchun jiddiy muammo bo‘lib qolmoqda, bu esa ekspluatatsiya xarajatlarini oshirib, burg‘ilash samaradorligini pasaytiradi. Xalqaro neft va gaz bozorining hajmi 2023 yilda 5,2 trillion dollarni tashkil etdi va 2030 yilga borib 6,4 trillion dollarga yetishi kutilmoqda [1]. Global miqyosda burg‘ilash suyuqliklarining yutilishi sababli yillik yo‘qotishlar 15-20 milliard dollarni tashkil etadi [2]. O‘zbekistonda esa 2023 yilda gaz qazib olish hajmi 52,2 milliard kub metrni tashkil etgan bo‘lsa, neft qazib olish 770 ming tonnani tashkil etdi [3]. "O‘zbekneftgaz" AJ ma’lumotlariga ko‘ra, tog‘ jinslarining yuqori g‘ovakliligi va yoriqlarining mavjudligi sababli yuvish suyuqliklari yutilishi burg‘ilash xarajatlarining o‘rtacha 7-12% ini tashkil etadi [4]. Ayniqsa, Dovgiztov kabi murakkab geologik sharoitga ega konlarda bu muammo yanada dolzarbdir, chunki bu yerda yutilish zonalarining xarakteristikalari o‘ziga xos bo‘lib, standart yechimlar har doim ham samarali bo‘lmasligi mumkin. Ushbu muammo burg‘ilash jarayonining uzluksizligini buzadi va atrof-muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Mazkur tadqiqot mavzusi, Dovgiztov konida quduqlarni burg‘ilashda yuvish suyuqliklari yutilishini bartaraf etishga qaratilgan bo‘lib, bu nafaqat ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish, balki burg‘ilash operatsiyalarining xavfsizligi va samaradorligini oshirish uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi. Hozirgi kunda mavjud usullar va texnologiyalar barcha turdagi yutilishlarni, xususan, katta hajmdagi yutilishlarni samarali hal qila olmayapti. Maxsus tamponaj materiallari va yutqazishga qarshi qo‘shimchalarni tanlashda mahalliy geologik sharoitlar va yuvish suyuqliklarining xususiyatlarini hisobga olish lozim. Shu sababli, Dovgiztov konining o‘ziga xos geologik sharoitlariga mos keladigan, amaliyotda sinovdan o‘tgan va iqtisodiy jihatdan asoslangan tadbirlar majmuasini ishlab chiqish dolzarb vazifa hisoblanadi. Bu burg‘ilash jarayonida yuzaga keladigan texnik va iqtisodiy yo‘qotishlarni minimallashtirishga xizmat qiladi hamda neft va gaz qazib olish samaradorligini oshirishga imkon beradi. Quduqlarni burg‘ilashda yuvish suyuqliklari yutilishi muammosi jahon miqyosida ko‘plab tadqiqotchilar tomonidan o‘rganilgan. Masalan, X.Y. Vong (2018) o‘z tadqiqotlarida yuvish suyuqliklarining yutilish mexanizml ...