KURS ISHI

KIRISH Avtomobil dvigatellarining ishonchli va uzoq muddat ishlashi bevosita moylash tizimining samaradorligiga bog'liq. Jahon avtomobil sanoati bozorida dvigatel moylari savdosi hajmi 2023-yilda 50,2 milliard dollarni tashkil etdi va bu ko'rsatkichning 2030-yilga borib 69,5 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. O'zbekistonda esa 2023-yilda avtomobil ishlab chiqarish hajmi 400 ming donadan oshib, avtopark soni 3,8 milliondan ortiqni tashkil etgan [2]. Bu raqamlar dvigatel moylash tizimini muntazam texnik xizmat ko'rsatish va agregatlarini o'z vaqtida almashtirish hamda tizimni maxsus uskunada yuvish kabi xizmatlarga bo'lgan talabning yuqori ekanligidan dalolat beradi. Ayniqsa, zamonaviy dvigatellarning murakkab konstruktsiyasi va yuqori ish yuklamalari moylash tizimining elementlariga bo'lgan e'tiborni yanada oshirmoqda. Moylash tizimi agregatlarini almashtirish va tizimni maxsus uskunada yuvish texnologik jarayoni avtomobil dvigatellarining samaradorligini oshirish, ularning xizmat muddatini uzaytirish va ta'mirlash xarajatlarini kamaytirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Bugungi kunda, texnik xizmat ko'rsatish stansiyalarida ushbu jarayonlarni bajarishda standartlangan yondashuvlar va maxsus jihozlardan foydalanish darajasi O'zbekiston sharoitida hali to'liq takomillashmagan. Bu esa dvigatel resursining qisqarishiga, yoqilg'i sarfining ortishiga va ekologik muammolarning kuchayishiga olib kelmoqda. Jumladan, yetarli darajada tozalanmagan moylash tizimi dvigatel ichki qismlarining eskirishini 30% gacha tezlashtirishi mumkin [3]. Shuningdek, noto'g'ri tanlangan yoki o'z vaqtida almashtirilmagan agregatlar dvigatelning quvvatini 5-10% ga kamaytirishi va yoqilg'i sarfini 2-3% ga oshirishi mumkin [4]. Ushbu kurs ishi aynan shu bo'shliqlarni to'ldirishga va mavjud muammolarga yechim topishga qaratilgan. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon olimlari tomonidan keng qamrovli tadqiqotlar olib borilgan. Amerikalik tadqiqotchi J. Tribology (1998) o'zining "Lubrication Fundamentals" asarida moylash moylarining fizik-kimyoviy xususiyatlari va ishqalanish jarayonlariga ta'sirini chuqur tahlil qilgan, moylash nazariyasiga asos solgan [5]. Yaponiyalik olim K. Honda (2005) moylash tizimlaridagi kavitatsiya hodisalarini o'rganib, ularni kamaytirish usullarini taklif etgan, bu esa nasoslarning xizmat muddatini 20% ga uzaytirishga yordam bergan [6]. Ge ...