KURS ISHI

KIRISH Ekologik tarbiya orqali tabiatga ongli munosabatni rivojlantirish bugungi kunda global va milliy miqyosdagi eng dolzarb masalalardan biridir. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yilgi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatimizda qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish ko‘rsatkichi 15% ga yetdi [1], ammo atrof-muhit ifloslanishi bilan bog‘liq iqtisodiy zarar yalpi ichki mahsulotning 2% dan ortiqrog‘ini tashkil etmoqda [2]. Global miqyosda esa, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Atrof-muhit dasturi (UNEP) hisobotiga ko‘ra, dunyo bo‘ylab har yili 11 million tonnadan ortiq plastik chiqindilar okeanlarga tashlanmoqda [3], va atrof-muhit degradatsiyasi tufayli global iqtisodiyot har yili taxminan 6.3 trillion dollarlik yo‘qotishlarga duchor bo‘ladi [4]. Bu raqamlar tabiatga nisbatan ongli munosabatni shakllantirish va ekologik madaniyatni yuksaltirishning naqadar zarur ekanligini yaqqol ko‘rsatadi. Mavzuning dolzarbligi jamiyatda ekologik muammolarga yechim topish va barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish zarurati bilan belgilanadi. Hozirgi kunda maktablarda va oilalarda ekologik bilim va ko‘nikmalarni singdirish bo‘yicha tizimli va samarali yondashuvlar yetishmayapti. O‘zbekistonda bolalarda tabiatga ongli munosabatni shakllantirishga qaratilgan amaliy pedagogik texnologiyalar va metodikalar hali to‘liq ishlab chiqilmagan yoki ularning samaradorligi yetarlicha baholanmagan. Bu esa kelajak avlodlarning tabiatga nisbatan mas’uliyatsiz munosabatini keltirib chiqarishi va ekologik inqirozlarni yanada chuqurlashtirishi mumkin bo‘lgan muammolarni yechishni talab qiladi. Ekologik tarbiya va tabiatga ongli munosabatni rivojlantirish masalalari xalqaro miqyosda ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, J.P. Kohlberg (1976) o‘z tadqiqotlarida axloqiy rivojlanish nazariyasini ishlab chiqqan bo‘lib, bu nazariya ekologik xulq-atvorning shakllanishida axloqiy tamoyillarning rolini tushunishga yordam beradi [5]. D. Orr (1992) ekologik savodxonlik va barqaror ta’lim konsepsiyalarini ilgari surib, ta’lim tizimlarining ekologik inqirozlarni bartaraf etishdagi muhim rolini ta’kidladi [6]. A. Naess (1989) "chuqur ekologiya" falsafasini asoslab, inson va tabiat o‘rtasidagi o‘zaro aloqani yangicha nuqtai nazardan baholadi va ekologik etikani rivojlantirdi [7]. R. Louv (2005) "tabiat tanqisligi buzilishi" (nature deficit disorder) tush ...