KURS ISHI

KIRISH Jahon elektron ta’lim (EdTech) bozori 2023-yilda qariyb 399 milliard dollarga yetgan bo‘lib, 2030-yilga borib yillik o‘sish sur’ati (CAGR) 13,8% bilan 1,4 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bunda elektron test tizimlari ta'lim jarayonining ajralmas qismi sifatida muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekistonda raqamli transformatsiya jarayonlari jadal kechayotgan bir paytda, O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda oliy ta’lim muassasalariga kirish imtihonlarining 80% dan ortig‘i raqamli formatda o‘tkazilgan [2]. Shuningdek, 2022-yilda maktablarda raqamli ta’lim platformalaridan foydalanish ko‘rsatkichi 55% ga yetgan [3]. Ushbu raqamlar elektron test tizimlarining ta’lim sifatini oshirish, xolislikni ta’minlash va o‘qituvchilarning ish yukini kamaytirishdagi salohiyatini yaqqol ko‘rsatadi. Pandemiya sharoitida masofaviy ta’limga o‘tish zarurati bu tizimlarning ahamiyatini yanada oshirdi va ularni o‘quv jarayoniga integratsiya qilish bo‘yicha global tendensiyalarni kuchaytirdi. Bugungi kunda ta’lim jarayonida elektron test tizimlarini joriy etish nafaqat samaradorlikni oshirish, balki ta’limning shaffofligi va adolatini ta’minlashning muhim vositasidir. Biroq, O‘zbekiston ta’lim tizimida elektron test tizimlarini ishlab chiqish va qo‘llashda qator muammolar mavjud. Xususan, adaptiv test tizimlarini joriy etishda texnik imkoniyatlar yetishmasligi, test bazalarining sifatini ta’minlash va savollar bankini muntazam yangilashda metodologik yondashuvlarning takomillashtirilmaganligi, shuningdek, proctoring kabi xavfsizlik mexanizmlarining yetarli darajada rivojlanmaganligi kabi dolzarb masalalar hal etilmagan holda qolmoqda [5]. O‘qituvchilarning raqamli ko‘nikmalarini oshirish va elektron test tizimlari bilan ishlashga tayyorlash masalasi ham alohida e’tibor talab etadi. Mazkur muammolarning samarali yechimini topish, milliy ta’lim tizimining raqobatbardoshligini oshirish va global EdTech trendlariga moslashish uchun chuqur ilmiy-amaliy tadqiqotlar o‘tkazish zarur. Elektron test tizimlarini ishlab chiqish va qo‘llash masalalari jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan o‘rganilgan. Masalan, D.J. Wainer (1990) o‘z tadqiqotlarida adaptiv test nazariyasini [6], T. Anastasi (2000) psixometrik test nazariyasining asoslarini [7] shakllantirgan bo‘lsa, R.J. Mislevy (2007) test elementlariga javob nazariyasi (IRT) asosida ...