KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda global energiyaning qayta tiklanadigan manbalaridan foydalanish hajmi 336 milliard dollarni tashkil etib, yiliga o‘rtacha 9.7% o‘sish sur’atini ko‘rsatdi [1]. O‘zbekistonda esa, oxirgi besh yilda elektr energiyasi iste’moli 20% ga oshib, 2023-yilda 78 milliard kVt/soatni tashkil etgan [2]. Shu bilan birga, mamlakatimizda qayta tiklanadigan energiya manbalaridan elektr energiyasi ishlab chiqarish ulushi 2022-yilda 10% dan oshib, 2030-yilga kelib 25% ga yetkazish strategik maqsadi qo‘yilgan [3]. Bu ko‘rsatkichlar energiyaning saqlanish qonuniyatlarini tushunish va elektromagnit maydon bilan bog‘liq hodisalarni chuqur o‘rganishning nazariy va amaliy ahamiyatini yaqqol ko‘rsatadi, chunki energiya samaradorligi va yangi texnologiyalarni joriy etish ushbu fundamental prinsiplarga asoslanadi. Elektr energetikasi infratuzilmasini modernizatsiya qilish va energiya xavfsizligini ta’minlash borasidagi davlat siyosati ham ushbu masalalarning dolzarbligini yanada oshiradi [4]. Mazkur mavzu zamonaviy texnologik rivojlanishning poydevori hisoblanib, energiyani samarali boshqarish, uzatish va aylantirishda yechilmagan bir qator muammolarga duch kelmoqda. Xususan, yuqori kuchlanishli elektr uzatish liniyalarida energiya yo‘qotishlarini minimallashtirish, elektrotexnik qurilmalarning samaradorligini oshirish va elektromagnit parazitlarning ta’sirini kamaytirish kabi masalalar hali to‘liq hal qilinmagan. Shuningdek, fotovoltaik elementlarda yorug‘lik energiyasini elektr energiyasiga aylantirish samaradorligini oshirish, magnit levitatsiya transporti va simsiz energiya uzatish tizimlarini takomillashtirish ham dolzarb ilmiy muammolar sirasiga kiradi. Ushbu muammolarni hal etish, energetika sohasida innovatsion yechimlarni topish hamda atrof-muhitga ta’sirni kamaytirish uchun energiyaning saqlanish qonuni, elektromagnit maydon impulsi va elektromagnit induksiya kabi fundamental tushunchalarni chuqur o‘rganish zaruriyati yuzaga keladi [5]. Energiyaning saqlanish qonuni va elektromagnit hodisalarni o‘rganish bo‘yicha jahon ilm-fanida ulkan ishlar amalga oshirilgan. Jeyms Klark Maksvell (1865) elektromagnit maydon nazariyasini ishlab chiqib, Maksvell tenglamalari orqali elektr va magnit hodisalarning birligini ko‘rsatdi, bu esa yorug‘likning elektromagnit to‘lqin ekanligini isbotladi [6]. Maykl Faradey (1831) elektromagnit induksiya hodisasini kashf etib, o‘zga ...