KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda xorijiy tillarni o‘rganishga bo‘lgan qiziqish so‘nggi yillarda sezilarli darajada oshgan bo‘lib, 2023-yil ma’lumotlariga ko‘ra, umumiy ta’lim maktablarida ingliz tilini o‘rganuvchilar soni 4.5 milliondan oshgan [1]. Bu ko‘rsatkich mamlakat aholisining qariyb 12 foizini tashkil etadi va xorijiy tillarga bo‘lgan talabning yuqoriligini ko‘rsatadi. Bundan tashqari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 19-maydagi “Xorijiy tillarni o‘rganishni ommalashtirish faoliyatini sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-5117-son Qarori bilan chet tillarini o‘qitish samaradorligini oshirish bo‘yicha aniq vazifalar belgilangan [2]. Global miqyosda esa, ikkinchi tilni o‘rganish sanoati 2022-yilda 58.6 milliard AQSh dollarini tashkil etib, 2030-yilga kelib 100 milliard dollardan oshishi prognoz qilinmoqda [3]. Bu raqamlar fonetik aniqlik va artikulyatsion nazoratning ikkinchi til nutqini ishlab chiqarishdagi ahamiyatini yanada oshiradi, chunki aniq talaffuz muvaffaqiyatli kommunikatsiyaning asosiy omillaridan biridir. Bugungi kunda ikkinchi til nutqini ishlab chiqarishda fonetik aniqlik va artikulyatsion nazoratni rivojlantirish masalasi dolzarb bo‘lib qolmoqda, chunki ko‘plab o‘rganuvchilar ona tili aktsentidan butunlay xalos bo‘lishga yoki maqsadli tilning talaffuz me’yorlariga moslashishga qiynaladilar [4]. Mavjud o‘qitish metodologiyalari ko‘pincha grammatika va leksikaga ko‘proq e’tibor qaratib, fonetik mashg‘ulotlarni ikkinchi darajali deb hisoblaydi, bu esa kommunikativ kompetensiyaning zaiflashishiga olib keladi [5]. Mazkur muammo ayniqsa, o‘zbek tilining fonetik tizimidan farqli bo‘lgan xorijiy tillarni o‘rganishda yaqqol namoyon bo‘ladi, chunki tovushlarning to‘g‘ri artikulyatsiyasi va prosodik xususiyatlariga yetarlicha e’tibor berilmasligi tufayli tushunmovchiliklar yuzaga keladi [6]. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi borasida xorijiy adabiyotlarda ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazilgan. Masalan, P. Ladefoged (2001) fonetik analiz usullarini takomillashtirib, nutq tovushlarining artikulyatsion va akustik xususiyatlarini chuqur o‘rganishga hissa qo‘shgan [7]. D. Birdsong (2006) kritik davr gipotezasini ikkinchi tilni o‘zlashtirish kontekstida qayta ko‘rib chiqib, kattalar ham fonetik jihatdan yuqori darajadagi malakaga erisha olishini ko‘rsatgan [8]. J. Flege (1995) L2 Speech Learning Model (SLM) naz ...