KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida kimyo sanoati jadal rivojlanayotgan sohalardan biri bo‘lib, 2023-yilda uning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 5.8%ga yetdi [1]. Jumladan, etil spirti ishlab chiqarish hajmi so‘nggi besh yilda o‘rtacha 7.2% o‘sish ko‘rsatdi [2]. Etanol kimyo, farmatsevtika, oziq-ovqat va yoqilg‘i sanoatida keng qo‘llaniladigan muhim xomashyo hisoblanadi. Misol uchun, 2022-yilda O‘zbekistonda spirtli ichimliklar sanoati uchun 120 ming tonnadan ortiq etil spirti ishlatilgan bo‘lsa, bioyoqilg‘i ishlab chiqarish bo‘yicha pilot loyihalarda ham ushbu moddaga bo‘lgan talab ortib bormoqda [3]. Sanoat jarayonlarida etil spirtini kerakli haroratgacha isitish uning sifatini va ishlab chiqarish samaradorligini ta’minlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ayniqsa, issiqlik almashinuvchi qurilmalarning energiya samaradorligi va ishonchliligi bevosita ishlab chiqarish xarajatlariga ta’sir ko‘rsatadi. So‘nggi yillarda energiya resurslariga bo‘lgan talabning oshishi va ekologik me’yorlarning kuchaytirilishi etil spirtini isitish uchun zamonaviy, tejamkor va ishonchli issiqlik almashinish qurilmalarini loyihalash zaruratini keltirib chiqarmoqda. Ushbu kurs ishida ko‘rib chiqilayotgan mavzu, ya’ni etil spirtini isitish uchun gorizontal g‘ilofsimon issiqlik almashinish qurilmasini hisoblash va loyihalash bugungi kunda juda dolzarbdir, chunki bu sohada bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Birinchidan, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish va energiya samaradorligini oshirish masalasi dolzarb bo‘lib qolmoqda. Mavjud issiqlik almashinish qurilmalarining aksariyati eski texnologiyalar asosida qurilgan bo‘lib, ularning issiqlik uzatish koeffitsiyenti past va energiya yo‘qotishlari yuqori [4]. Ikkinchidan, spirtning korroziv ta’siri tufayli uskunaning xizmat muddatini uzaytirish va texnik xizmat ko‘rsatish xarajatlarini optimallashtirish zarur. Uchinchidan, O‘zbekiston sharoitida mahalliy xomashyo va texnologik imkoniyatlardan kelib chiqqan holda, importga qaramlikni kamaytirish va o‘zimizda raqobatbardosh qurilmalarni loyihalash ustuvor vazifa hisoblanadi. Bu muammolarni kompleks hal etish orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va mahsulot tannarxini pasaytirish mumkin. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon olimlari tomonidan keng qamrovli tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, P. Ghajar (2019) o‘z tadqiqotida gorizontal g‘ilofsimon issiql ...