KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda spirt ishlab chiqarish sanoati so'nggi yillarda sezilarli o'sishni kuzatmoqda, bu esa zamonaviy, samarali va xavfsiz issiqlik almashinish qurilmalariga bo'lgan talabni oshirmoqda. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatda etil spirti ishlab chiqarish hajmi 2022-yilga nisbatan 8.7% ga oshgan [1]. Jahon miqyosida esa, spirtli ichimliklar sanoatida issiqlik almashinish uskunalari bozorining hajmi 2022-yilda 12.5 milliard dollarni tashkil etgan va 2029-yilgacha yillik o'rtacha 5.2% o'sish prognoz qilinmoqda [2]. Bu ko'rsatkichlar etil spirti ishlab chiqarish jarayonlarida issiqlik uzatish samaradorligini oshirish va energiya sarfini optimallashtirishning muhimligini ko'rsatadi. Ayniqsa, etil spirtini kerakli haroratgacha isitish jarayoni energiya iste'moli nuqtai nazaridan asosiy operatsiyalardan biri bo'lib, uning samaradorligi mahsulot tannarxi va ishlab chiqarish rentabelligiga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Hozirgi kunda etil spirtini isitishda ishlatiladigan an'anaviy issiqlik almashinish qurilmalari ko'pincha yuqori energiya sarfi, past samaradorlik va qisqa xizmat muddati kabi muammolarga duch keladi. Masalan, eski turdagi qurilmalarda issiqlik yo'qotishlari 15-20% gacha yetishi mumkin, bu esa ishlab chiqarish xarajatlarini oshiradi va atrof-muhitga salbiy ta'sir ko'rsatadi [3]. Mazkur kurs ishi doirasida gorizontal g‘ilofsimon issiqlik almashinish qurilmasini loyihalash va hisoblash orqali energiya samaradorligini oshirish, xizmat muddatini uzaytirish va ekspluatatsiya xarajatlarini kamaytirishga qaratilgan amaliy yechimlarni taklif etish dolzarb vazifa hisoblanadi. Shuningdek, jarayonning xavfsizligi va barqarorligini ta'minlash ham ushbu mavzuning ahamiyatini yanada oshiradi. Issiqlik almashinish jarayonlari va qurilmalarining nazariy-metodologik asoslari bo'yicha jahon olimlari tomonidan ko'plab fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. Nusselt (1916) kondensatsiya jarayonida issiqlik uzatish nazariyasini ishlab chiqqan va suyuqlik plyonkasi qalinligi hamda issiqlik uzatish koeffitsienti o'rtasidagi bog'liqlikni aniqlagan [4]. Kern (1950) g'ilofsimon issiqlik almashinuvchilarni loyihalash uchun fundamental usullarni taklif qilgan va ularning gidravlik qarshiligi hamda issiqlik uzatish samaradorligini optimallashtirish bo'yicha muhim hissalarni qo'shgan [5]. Kakac (1987) issiqlik almashinu ...