KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, mamlakatimiz aholisining etnik xilma-xilligi 130 dan ortiq millat va elatlarni o'z ichiga oladi, bu esa jamiyatdagi madaniy an'analar va ijtimoiy munosabatlarning murakkabligini ko'rsatadi [1]. Xususan, 2022-yilda o'tkazilgan ijtimoiy tadqiqotlar natijalariga ko'ra, aholining 8,3% i o'z etnik o'ziga xosligini o'rganishga qiziqish bildirgan [2]. Jahon miqyosida esa, YuNESKO ma'lumotlariga ko'ra, so'nggi o'n yillikda etnik ziddiyatlar va madaniy integratsiya muammolari bilan bog'liq global tadqiqotlarga ajratilgan investitsiyalar hajmi qariyb 3,5 milliard dollarni tashkil etdi, bu esa etnologiya fanining nafaqat ilmiy, balki amaliy ahamiyatini ham tasdiqlaydi [3]. Globalizatsiya jarayonlari natijasida madaniy sintez va diaspora kabi hodisalar tezlashib bormoqda, bu esa etnik guruhlarning identikligini saqlash va rivojlantirish masalalarini yanada dolzarb qilmoqda [4]. Bugungi kunda jahonda kechayotgan geysiyosiy o'zgarishlar, migratsion oqimlar va raqamli aloqalar etnik guruhlar o'rtasidagi o'zaro munosabatlarni, etnik ong va madaniy pluralizm masalalarini yangicha tarzda kun tartibiga qo'ymoqda. Ushbu sharoitda etnologiya fanining shakllanishi va rivojlanishini chuqur tahlil qilish orqali jamiyatdagi etnik xilma-xillikni boshqarish, madaniyatlararo muloqotni rivojlantirish va etnik guruhlarning barqaror rivojlanishini ta'minlash yo'llarini topish zarurati paydo bo'ladi [5]. Mavjud adabiyotlar va tadqiqotlar ko'pincha etnologiyani faqat tavsifiy fan sifatida ko'rib chiqadi, uning ijtimoiy muammolarni hal qilishdagi strategik ahamiyatini yetarlicha yoritib bermaydi. Ayniqsa, O'zbekiston kabi ko'p millatli davlatda etnik birlashuv va madaniy integratsiya jarayonlarining o'ziga xos xususiyatlarini inobatga olgan holda, etnologik tadqiqotlar nafaqat o'tmishni tushunish, balki kelajakni prognoz qilish va samarali siyosatni ishlab chiqish uchun ham fundamental ahamiyatga ega [6]. Etnologiya fanining o'rganilganlik darajasiga nazar tashlaydigan bo'lsak, jahon miqyosida bir qator olimlar ushbu sohaning nazariy va metodologik asoslarini yaratishga muhim hissa qo'shgan. Masalan, amerikalik antropolog Frans Boas (1858-1942) o'z tadqiqotlarida madaniy relyativizm g'oyasini ilgari surib, har bir etnik guruh madaniyatini o'ziga xos kontekstda o'rganish zarurligini isbotladi [7]. Britani ...