KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda jahon fond bozorining umumiy kapitallashuvi 100 trillion dollardan oshib, global iqtisodiyotning eng muhim tayanchlaridan biriga aylangan. O'zbekiston Respublikasida ham fond bozori izchil rivojlanib bormoqda; 2023-yil yakuniga ko'ra, birjada savdosi amalga oshirilayotgan qimmatli qog'ozlar qiymati 100 trillion so'mdan ziyodga yetdi, bu o'tgan yilga nisbatan 30% ga ko'pdir [1]. Ushbu dinamik rivojlanish, ayniqsa, fond bozori infratuzilmasining sifatini yaxshilash, uning global standartlarga moslashuvini ta'minlash va investorlarning ishonchini oshirish zaruratini yanada kuchaytiradi. Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar, xususan, xususiylashtirish jarayonlari va davlat korxonalarini aksiyadorlik jamiyatlariga aylantirish fond bozorining jadal sur'atlar bilan o'sishiga zamin yaratmoqda, ammo bu o'sishni qo'llab-quvvatlovchi infratuzilma elementlarining samaradorligi va zamonaviy talablarga javob berishi dolzarb muammo hisoblanadi. Jahon iqtisodiyotida fond bozorining ahamiyati nafaqat kapitalni shakllantirish va investitsiyalarni jalb qilish, balki iqtisodiyotning umumiy barqarorligi va rivojlanishiga ham bevosita ta'sir ko'rsatishi bilan belgilanadi. Fond bozorining samarali infratuzilmasi qimmatli qog'ozlar bilan operatsiyalarni amalga oshirishda ishtirokchilar uchun qulay, xavfsiz va shaffof sharoitlarni yaratadi. Xususan, O'zbekistonda bu soha hali shakllanish bosqichida bo'lib, global miqyosdagi bozordagi kabi to'liq funksional va raqobatbardosh infratuzilmani shakllantirishga ehtiyoj sezilmoqda. Bunday infratuzilmaning rivojlanmaganligi xorijiy investitsiyalarni jalb qilishga salbiy ta'sir ko'rsatishi, mahalliy investorlarning huquqlarini to'liq himoya qilinmasligi va kapitallashuv darajasining pastligicha qolishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli, fond bozori infratuzilmasining bugungi holatini chuqur tahlil qilish va uni rivojlantirish bo'yicha aniq yo'nalishlarni belgilash bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir. Fond bozori infratuzilmasining nazariy va amaliy jihatlari bo'yicha jahon miqyosida keng ko'lamli tadqiqotlar amalga oshirilgan. Jonatan Kar (2019) o'zining "Fond bozori qoidalari" asarida institutsional investorlarning bozordagi o'rni va ularning infratuzilma rivojlanishiga ta'sirini tahlil qilib, depozitariylarning markazlashgan roli muhimligini ta'kidlagan. Mariya Santos (2021) o'zinin ...