KURS ISHI

KIRISH 2023-yil maʼlumotlariga koʻra, falsafiy tadqiqotlarga global sarmoyalar hajmi 1.2 milliard dollarni tashkil etgan boʻlib [1], shundan dialektik mantiqqa oid izlanishlar umumiy falsafiy adabiyotlarning qariyb 18% ini tashkil etadi [2]. Oʻzbekistonda esa soʻnggi besh yilda gumanitar fanlar sohasidagi doktorlik dissertatsiyalarining 8% dan ortigʻi aynan mantiq va gnoseologiya masalalariga bagʻishlangan [3]. Ushbu koʻrsatkichlar Gegel dialektik mantiqining nazariy va amaliy jihatdan haligacha dolzarbligini koʻrsatadi. Bu esa borliq, bilish va tafakkurning doimiy oʻzgarish va rivojlanish qonuniyatlarini tushunishda Gegel ta’limotiga boʻlgan qiziqishning ortib borayotganligidan dalolat beradi. Gegel dialektik mantigʻi, ayniqsa, falsafa, sotsiologiya, siyosatshunoslik va hatto iqtisodiyot kabi sohalarda murakkab tizimlarning rivojlanish mexanizmlarini tushunish uchun muhim metodologik vosita boʻlib xizmat qiladi. Globallashuv jarayonlari, texnologik inqiloblar va ijtimoiy-siyosiy ziddiyatlar sharoitida dialektik tafakkur usuli hodisalarni bir butunlikda, oʻzaro bogʻliqlikda va ziddiyatli rivojlanishda koʻrish imkonini beradi. Biroq, Gegel taʼlimotining murakkabligi va uning zamonaviy muammolarga tatbiq etishdagi qiyinchiliklar ushbu sohada yechilmagan masalalarni yuzaga keltirmoqda. Xususan, “Absolyut ruh” tushunchasining zamonaviy ong nazariyalari kontekstida talqini, “begonalashish” konsepsiyasining raqamli jamiyatdagi koʻrinishlari va Gegel dialektikasining sunʼiy intellekt va mashina oʻrganishi jarayonlariga tatbiq etilishi kabi masalalar chuqur ilmiy tahlilga muhtoj. Gegel dialektik mantiqining oʻrganilganlik darajasi jahon miqyosida juda yuqori boʻlib, bu borada koʻplab yetuk olimlar tomonidan muhim tadqiqotlar olib borilgan. Karl Marks (1867) oʻzining "Kapital" asarida Gegelning dialektik usulini moddiy asosga qoʻyib, ijtimoiy-iqtisodiy formatsiyalarning rivojlanishini tahlil qilgan [4]. Aleksandr Koyer (1947) "Gegelning "Ruh Fenomenologiyasi"ga kirish" nomli asarida Gegelning "ongning oʻz-oʻzini anglash" jarayonini chuqur tahlil qilib, uning falsafiy ahamiyatini yoritib bergan [5]. T. V. Adorno (1966) "Negativ dialektika" kitobida Gegelning ijobiy dialektikasini tanqidiy koʻrib chiqib, ziddiyatlarning yechilmaydigan tabiatiga eʼtibor qaratgan [6]. Ch. Teylor (1975) oʻzining "Gegel" monografiyasida olimning butun falsafiy tizimini atroflicha oʻrgan ...